Wildpluk wiki - Gebruikersbijdragen [nl]

Melde

2022-02-21T13:05:42Z

Ctamminga:

==Melde==
Melde is een geslacht uit de amarantenfamilie, een grote familie met een aantal bekende eetbare soorten als spinazie, quinoa, biet, zeekraal en suikerbiet.

===Kenmerken en voorkomen===
Meldes zijn groene planten die geen spectaculaire bloemen hebben. De eenslachtige bloemen staan in kluwen die aren of pluimen vormen. Mannelijke bloemen zitten tussen de vrouwelijke in. Meldes zijn dus eenhuizig. De vruchtkleppen worden bij de meeste soorten zwart als de zaden rijpen en vormen een soort bootje. Dit zorgt ervoor dat de zaden kunnen drijven.
Spiesmelde en uitstaande melde houden van open stikstofrijke plekken. Wanneer een stuk land braak ligt of bouwrijp gemaakt wordt, grijpen deze eenjarige planten meteen hun kans. Ze vestigen zich dan massaal met planten die wel een meter hoog kunnen worden.

Een aantal soorten melde komt voornamelijk langs de kust voor, soms langs wegen omdat daar in de winter zout gestrooid wordt: kustmelde, strandmelde en gelobde melde. De gelobde melde heeftv alleen bladgroen langs de nerven. Verder is het blad bleek.

Op kwelders zijn de gewone en de gesteelde zoutmelde aan te treffen. Van deze zoutminnende soorten is het blad steviger en aangepast aan de zoute omstandigheden.

==Spiesmelde==
Atriplex prostrata is veelvormig en bloeit van juni tot september. Vaak worden de planten rood.

==Uitstaande melde==
A. patula heeft langwerpig blad met een steel. De plant stoelt vrij breed en vertakt uit. Is zeer gesteld op veel stikstof van mesthopen, akkers en tuinen. Het zaad kan wel 30 jaar kiemkrachtig blijven vandaar dat open plekken direct door deze plant bevolkt worden. Ook omdat er heel veel zaad gevormd wordt.

==Tuinmelde==
A. hortensia werd vroeger als groente verbouwd. De plant loopt meestal rood aan en heeft een schilferig blad.

==Grijze melde==
A. micrantha is een nieuwkomer en breidt zich uit via de snelwegen en rivieren.

===Gebruikstoepassingen===
Het blad van meldes kan in stamppot, salades of soep verwerkt worden. Het blad moet voor de bloei geplukt zijn. Ze zijn net als spinazie te gebruiken. Vroeger werden de zaden tot meel verwerkt.

===Leuke weetjes===
De naam melde heeft een relatie met meel. Vaak lijken de bladeren van melde-planten licht bestoven met een waas van meel.

Melde en ganzenvoet zijn twee geslachten van de amarantenfamilie. Ze zijn niet heel makkelijk uit elkaar te houden. Ze groeien vaak op dezelfde soort grond: ruige terreinen. Melde heeft eenslachtige bloemen, terwijl die van de ganzenvoeten meeldraden en stampers in een bloem hebben, dus twee tweeslachtig zijn.

Brave hendrik (Blitum bonus henricus) hoort bij het geslacht spiesmelde. Deze soort is in Nederland uiterst zeldzaam en mag niet verzameld worden.

===Recepten===
==Soep van melde==
Snipper 1 ui en 1 knoflook en fruit deze in boter. 250 ml water toevoegen en aan de kook brengen.
Hieraan 200 gram gewassen, eventueel gesneden blaadjes toevoegen en 3 minuten laten koken. Met een staafmixer pureren. Daarin 20 gr boter in blokjes oplossen tot een gladde soep is ontstaan. Deze op smaak brengen met peper en crème fraîche.

Bron: De eetbare stad van Ellen Mookhoek e.a.

==Zonnevis met zoutmelde==
*eieren
*1 el witte balsamico
*20 cl witte wijn
*100 g boter peterselie
*peterselie
*couscousgraan
*zoutmelde
*trostomaatjes
*zonnevisfilets
*waterkers

Zoutmelde is een zeegroente die verkrijgbaar is van juli tot oktober. Zonnevis is een relatief dure vis, maar dat hangt ook een beetje af van de aanvoer. Die gebeurt in principe het ganse jaar door, maar er zijn wel wisselende periodes van schaarste. Je kan het visje mooi krokant bakken als je het vel met het zonnetje laat zitten.

Maak een hollandaisesaus: klop 3 eidooiers luchtig op met witte balsamico en witte wijn, au bain marie. Voeg kleine scheutjes geklaarde boter toe tot de saus licht en smeuïg is.
De groene couscous: pureer een volledig bussel peterselie met een glas groentebouillon. Warm op. Giet de warme bouillon over het couscousgraan en laat wellen. Meng met een paar lepels zachte boter en zet de schaal met couscous een vijftal minuutjes in de microgolfoven op 750 W. Roer de granen los met een vork.

Was de zoutmelde en stoof ze in een pan met een beetje boter tot de blaadjes glanzend groen zijn. Pof de trostomaatjes door ze in een schaal in een paar minuten in de heteluchtoven te zetten tot ze barsten. Bak de zonnevisfilets in boter en breng op smaak met peper en zout. Reken op 4 minuten per kant. Op het bord: maak een bedje van zoutmelde. Leg daarop de couscous met een vierkante ring. Leg er een stukje vis op, oversaus en werk af met waterkers en gepofte trostomaatjes.

Bron: https://www.creatief-koken.be

Melde

2022-02-18T15:23:49Z

Ctamminga: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Melde is een geslacht in de Amarantenfamilie.'

Melde is een geslacht in de Amarantenfamilie.

Pijlkruid

2022-02-03T16:45:20Z

Ctamminga:

[[Bestand:pijlkruid lange bladeren.jpg|750px|thumb|right|Pijlkruid: een bloem en de lange ondergedoken bladeren]]
==Pijlkruid==
Pijlkruid hoort zoals meer waterplanten bij de eenzaadlobbigen en wel bij de waterweegbreefamilie. Het pijlvormige blad wordt met de wetenschappelijke naam Sagittaria sagittifolia dubbel aangeduid, het Latijnse woord sagitta betekent pijl. Eenzaadlobbigen hebben drietallige bloemen en blad met evenwijdige nerven. Door de pijlvorm wijzen de nerven drie kanten uit.

==Kenmerken en voorkomen==
Het kenmerk van pijlkruid is het blad. Dat torent aan het eind van een lange steel hoog boven het water uit. Het blad is ongeveer in het midden aangehecht aan de driekantige steel. Vroeg in het voorjaar worden vanuit de diepte uit de overwinterde knoppen de eerste bladeren gevormd. Deze zijn ovaal en drijvend net als het blad van de waterlelie. Latere onderwaterbladeren zijn heel anders van model, namelijk lijnvormig. In stromend water deinen ze met de stroom mee.
De bloemen verschijnen in de zomerperiode. Ze bestaan uit drie witte kroonbladen die een paarse nagel hebben. Ze staan in kransen van drie rond de stengel. De onderste twee etages bevatten vrouwelijke bloemen. Die daarboven zijn mannelijk met veel meeldraden. Uit de vrouwelijke bloemen ontstaan de vruchten in bolronde hoofdjes van tientallen bij elkaar.
In de winter is pijlkruid ondergedoken en blijft als kleine knolletjes in de bodem wachten tot de temperatuur hoog genoeg is om uit te lopen.

Pijlkruid staat aan de randen van niet te diep, zoet stilstaand of licht stromend water, in greppels en andere natte gebieden. Het is een grensgeval tussen oever- en waterplant. De soort houdt absoluut niet van zoute omstandigheden en ook niet van plaatsen waar sulfaatrijk water stroomt, zoals bij de grote rivieren. Pijlkruid is niet te vinden rond de Waddenzee, in Zeeland, de Flevopolders en op het zand van de Veluwe. In de rest van Nederland is het een algemeen voorkomende soort.

==Gebruikstoepassingen==
[[Bestand:Pijlkruidknolletjes.jpg|300px|thumb|right|Pijlkruidknolletjes worden in de Aziatische supermarkten verkocht als arrowhead, nga ku, yagu (芽菇) of cigu (慈菇)]]
De knollen zijn eetbaar en zijn een bron van zetmeel door het reservevoedsel dat de plant daarin heeft opgeslagen. In Oost-Azië teelt men vormen met dikkere wortels voor een hogere opbrengst. Het jonge blad is als groente te eten.

==Leuke weetjes==
Sinds enkele decennia komt in het wild een zeer gelijkende soort voor: breed pijlkruid (Sagittaria latifolia). Deze soort is destijds als sierplant ingevoerd en wordt nu als ingeburgerd beschouwd. Hij staat op de lijst als een mogelijke invasieve exoot. De verschillen met de gewone soort: de bloemen zijn geheel wit en de bladeren die boven het water uitsteken zijn breder en hebben een meer stompe punt. De vruchten hebben een lange zijwaartse gerichte snavel.
In vijvers groeit Sagittaria graminea ofwel smalbladig pijlkruid, een soort die (nog) niet verwilderd is aangetroffen. Het blad is veel smaller en lijkt niet erg op dat van het inheemse pijlkruid. De bloemen zijn wit met een groen hart.
De grote waterweegbree, een familielid, lijkt wel wat op pijlkruid en groeit op dezelfde plaatsen. De bloemen zijn kleiner.
Arrowroot (pijlwortel) is een plant uit het tropisch regenwoud. Het meel uit de zetmeelrijke wortels heeft dezelfde naam. Niet verwarren met pijlkruid.

==Recepten==
''Chips van pijlkruidknolletjes''
In de Aziatische supermarkt zijn de winterknollen van pijlkruid te koop.
Bereidingswijze:
Schil de knolletjes maar laat het steeltje eraan zitten, daaraan hou je het knolletje vast als je er op een mandoline dunne plakjes van schaaft. Frituur de plakjes op ongeveer 170 °C tot ze net verkleuren. Niet teveel tegelijk, want ze mogen niet aan elkaar gaan vastplakken. Smaakt als een kruising tussen chips en kroepoek.
Bron: aziatische-ingredienten.nl/

[[Bestand:Pijlkruid zaad.JPG|750px|thumb|right|Pijlkruid zaden]]

*Knollen > te gebruiken in salade of als groente.
'''Verzamelen: september-oktober'''

[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]

Pijlkruid

2022-02-03T16:44:34Z

Ctamminga:

[[Bestand:pijlkruid lange bladeren.jpg|750px|thumb|right|Pijlkruid: een bloem en de lange ondergedoken bladeren]]
==Pijlkruid==
Pijlkruid hoort zoals meer waterplanten bij de eenzaadlobbigen en wel bij de waterweegbreefamilie. Het pijlvormige blad wordt met de wetenschappelijke naam Sagittaria sagittifolia dubbel aangeduid, het Latijnse woord sagitta betekent pijl. Eenzaadlobbigen hebben drietallige bloemen en blad met evenwijdige nerven. Door de pijlvorm wijzen de nerven drie kanten uit.

==Kenmerken en voorkomen==
Het kenmerk van pijlkruid is het blad. Dat torent aan het eind van een lange steel hoog boven het water uit. Het blad is ongeveer in het midden aangehecht aan de driekantige steel. Vroeg in het voorjaar worden vanuit de diepte uit de overwinterde knoppen de eerste bladeren gevormd. Deze zijn ovaal en drijvend net als het blad van de waterlelie. Latere onderwaterbladeren zijn heel anders van model, namelijk lijnvormig. In stromend water deinen ze met de stroom mee.
De bloemen verschijnen in de zomerperiode. Ze bestaan uit drie witte kroonbladen die een paarse nagel hebben. Ze staan in kransen van drie rond de stengel. De onderste twee etages bevatten vrouwelijke bloemen. Die daarboven zijn mannelijk met veel meeldraden. Uit de vrouwelijke bloemen ontstaan de vruchten in bolronde hoofdjes van tientallen bij elkaar.
In de winter is pijlkruid ondergedoken en blijft als kleine knolletjes in de bodem wachten tot de temperatuur hoog genoeg is om uit te lopen.

Pijlkruid staat aan de randen van niet te diep, zoet stilstaand of licht stromend water, in greppels en andere natte gebieden. Het is een grensgeval tussen oever- en waterplant. De soort houdt absoluut niet van zoute omstandigheden en ook niet van plaatsen waar sulfaatrijk water stroomt, zoals bij de grote rivieren. Pijlkruid is niet te vinden rond de Waddenzee, in Zeeland, de Flevopolders en op het zand van de Veluwe. In de rest van Nederland is het een algemeen voorkomende soort.

==Gebruikstoepassingen==
[[Bestand:Pijlkruidknolletjes.jpg|300px|thumb|right|Pijlkruidknolletjes worden in de Aziatische supermarkten verkocht als arrowhead, nga ku, yagu (芽菇) of cigu (慈菇)]]
De knollen zijn eetbaar en zijn een bron van zetmeel door het reservevoedsel dat de plant daarin heeft opgeslagen. In Oost-Azië teelt men vormen met dikkere wortels voor een hogere opbrengst. Het jonge blad is als groente te eten.

==Leuke weetjes==
Sinds enkele decennia komt in het wild een zeer gelijkende soort voor: breed pijlkruid (Sagittaria latifolia). Deze soort is destijds als sierplant ingevoerd en wordt nu als ingeburgerd beschouwd. Hij staat op de lijst als een mogelijke invasieve exoot. De verschillen met de gewone soort: de bloemen zijn geheel wit en de bladeren die boven het water uitsteken zijn breder en hebben een meer stompe punt. De vruchten hebben een lange zijwaartse gerichte snavel.
In vijvers groeit Sagittaria graminea ofwel smalbladig pijlkruid, een soort die (nog) niet verwilderd is aangetroffen. Het blad is veel smaller en lijkt niet erg op dat van het inheemse pijlkruid. De bloemen zijn wit met een groen hart.
De grote waterweegbree, een familielid, lijkt wel wat op pijlkruid en groeit op dezelfde plaatsen. De bloemen zijn kleiner.
Arrowroot (pijlwortel) is een plant uit het tropisch regenwoud. Het meel uit de zetmeelrijke wortels heeft dezelfde naam. Niet verwarren met pijlkruid.

==Recepten==
''Chips van pijlkruidknolletjes''
In de Aziatische supermarkt zijn de winterknollen van pijlkruid te koop.
Bereidingswijze:
Schil de knolletjes maar laat het steeltje eraan zitten, daaraan hou je het knolletje vast als je er op een mandoline dunne plakjes van schaaft. Frituur de plakjes op ongeveer 170 °C tot ze net verkleuren. Niet teveel tegelijk, want ze mogen niet aan elkaar gaan vastplakken. Smaakt als een kruising tussen chips en kroepoek.
Bron: aziatische-ingredienten.nl/

*Knollen > te gebruiken in salade of als groente.
'''Verzamelen: september-oktober'''

[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Bestand:Pijlkruid zaad.JPG|750px|thumb|right|Pijlkruid zaden]]

Pijlkruid

2022-02-03T16:42:56Z

Ctamminga:

[[Bestand:pijlkruid lange bladeren.jpg|750px|thumb|right|Pijlkruid: een bloem en de lange ondergedoken bladeren]]
==Pijlkruid==
Pijlkruid hoort zoals meer waterplanten bij de eenzaadlobbigen en wel bij de waterweegbreefamilie. Het pijlvormige blad wordt met de wetenschappelijke naam Sagittaria sagittifolia dubbel aangeduid, het Latijnse woord sagitta betekent pijl. Eenzaadlobbigen hebben drietallige bloemen en blad met evenwijdige nerven. Door de pijlvorm wijzen de nerven drie kanten uit.

==Kenmerken en voorkomen==
Het kenmerk van pijlkruid is het blad. Dat torent aan het eind van een lange steel hoog boven het water uit. Het blad is ongeveer in het midden aangehecht aan de driekantige steel. Vroeg in het voorjaar worden vanuit de diepte uit de overwinterde knoppen de eerste bladeren gevormd. Deze zijn ovaal en drijvend net als het blad van de waterlelie. Latere onderwaterbladeren zijn heel anders van model, namelijk lijnvormig. In stromend water deinen ze met de stroom mee.
De bloemen verschijnen in de zomerperiode. Ze bestaan uit drie witte kroonbladen die een paarse nagel hebben. Ze staan in kransen van drie rond de stengel. De onderste twee etages bevatten vrouwelijke bloemen. Die daarboven zijn mannelijk met veel meeldraden. Uit de vrouwelijke bloemen ontstaan de vruchten in bolronde hoofdjes van tientallen bij elkaar.
In de winter is pijlkruid ondergedoken en blijft als kleine knolletjes in de bodem wachten tot de temperatuur hoog genoeg is om uit te lopen.

Pijlkruid staat aan de randen van niet te diep, zoet stilstaand of licht stromend water, in greppels en andere natte gebieden. Het is een grensgeval tussen oever- en waterplant. De soort houdt absoluut niet van zoute omstandigheden en ook niet van plaatsen waar sulfaatrijk water stroomt, zoals bij de grote rivieren. Pijlkruid is niet te vinden rond de Waddenzee, in Zeeland, de Flevopolders en op het zand van de Veluwe. In de rest van Nederland is het een algemeen voorkomende soort.

==Gebruikstoepassingen==
[[Bestand:Pijlkruidknolletjes.jpg|300px|thumb|right|Pijlkruidknolletjes worden in de Aziatische supermarkten verkocht als arrowhead, nga ku, yagu (芽菇) of cigu (慈菇)]]
De knollen zijn eetbaar en zijn een bron van zetmeel door het reservevoedsel dat de plant daarin heeft opgeslagen. In Oost-Azië teelt men vormen met dikkere wortels voor een hogere opbrengst. Het jonge blad is als groente te eten.

==Leuke weetjes==
Sinds enkele decennia komt in het wild een zeer gelijkende soort voor: breed pijlkruid (Sagittaria latifolia). Deze soort is destijds als sierplant ingevoerd en wordt nu als ingeburgerd beschouwd. Hij staat op de lijst als een mogelijke invasieve exoot. De verschillen met de gewone soort: de bloemen zijn geheel wit en de bladeren die boven het water uitsteken zijn breder en hebben een meer stompe punt. De vruchten hebben een lange zijwaartse gerichte snavel.
In vijvers groeit Sagittaria graminea ofwel smalbladig pijlkruid, een soort die (nog) niet verwilderd is aangetroffen. Het blad is veel smaller en lijkt niet erg op dat van het inheemse pijlkruid. De bloemen zijn wit met een groen hart.
De grote waterweegbree, een familielid, lijkt wel wat op pijlkruid en groeit op dezelfde plaatsen. De bloemen zijn kleiner.
Arrowroot (pijlwortel) is een plant uit het tropisch regenwoud. Het meel uit de zetmeelrijke wortels heeft dezelfde naam. Niet verwarren met pijlkruid.

==Recepten==
''Chips van pijlkruidknolletjes''
In de Aziatische supermarkt zijn de winterknollen van pijlkruid te koop.
Bereidingswijze:
Schil de knolletjes maar laat het steeltje eraan zitten, daaraan hou je het knolletje vast als je er op een mandoline dunne plakjes van schaaft. Frituur de plakjes op ongeveer 170 °C tot ze net verkleuren. Niet teveel tegelijk, want ze mogen niet aan elkaar gaan vastplakken. Smaakt als een kruising tussen chips en kroepoek.
Bron: aziatische-ingredienten.nl/

*Knollen > te gebruiken in salade of als groente.
'''Verzamelen: september-oktober'''

[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Bestand:Pijlkruid_zaden.JPG|750px|thumb|right|Pijlkruid zaden]]

Bestand:Pijlkruid zaad.JPG

2022-02-03T16:40:57Z

Ctamminga:

== Licentie ==
{{self|cc-by-sa-3.0|GFDL}}

Melganzevoet

2022-02-02T20:37:29Z

Ctamminga: /* Kenmerken en voorkomen */

[[Bestand:Melganzevoet 3.jpg|thumb|300px|foto Lotte Stekelenburg]]'''Melganzevoet chenopodium album'''

==Melganzenvoet==
Chenopodium album hoort bij de amarantenfamilie, een grote familie met een aantal bekende eetbare soorten als spinazie, quinoa, biet, zeekraal, suikerbiet.

===Kenmerken en voorkomen===
Melganzenvoet houdt van open stikstofrijke plekken. Wanneer een stuk land braak ligt of bouwrijp gemaakt wordt, grijpt deze eenjarige plant meteen zijn kans. Hij slaat dan massaal op met planten die wel een meter hoog kunnen worden. De bovenste verse bladeren zijn wit bepoederd en lijken als met meel bestoven, vandaar mel in de Nederlandse naam en album (betekent wit) in de wetenschappelijke naam. De bloemen zijn groen en hebben vijf uitstekende meeldraden en een stamper met twee stijlen. Ze staan in lange kluwens langs de stengel. De bovenste bladeren zijn smal en gaafrandig, terwijl de onderste veelvormig kunnen zijn met aan de randen uitsteeksels.

'''Bloeitijd''' : juli tot september 

'''Hoogte''' : 0,1 tot 2 meter 

'''Standplaats''': Algemeen 

[[Bestand:Melganzevoet 2.jpg|thumb|300px|foto Lotte Stekelenburg]]'''Vruchten:''' heel klein, elk met een bruinzwart zaadje. 

De plant is afkomstig uit Midden en Zuid Mexico. Hij wordt tegenwoordig weer steeds meer gebruikt in Europa en de VS. In de prehistorie werd melde al door mensen gebruikt. De Tollund-man had zaden bij zich, en ook in Neolitische nederzettingen werden de zaden gevonden. 
Melganzenvoet werd vroeger (tot de introductie van spinazie in de late middeleeuwen) als groente bereid en gegeten. 
De bladeren zijn vooral in de Tweede Wereldoorlog (weer) gegeten. 
Gebruikt voor het vet mesten van kippen, gezien de Engelse (fet hen). 
De geur van melganzenvoet is sterk maar erg moeilijk te omschrijven. Veel mensen vergelijken het met citrus, petroleum, munt of stopverf. 

===Wat zit erin===

Bevat meer ijzer en eiwit dan welke koolsoort dan ook. Ook meer vitamine A, B, C en calcium dan rauwe kool. 
De gehele plant kan rauw gegeten worden, maar is waarschijnlijk het lekkerst gekookt of in de soep. Hij smaakt lekker pittig, als jonge boerenkool of broccoli.

===Leuke weetjes===
De naam ganzenvoet verwijst naar de bladvorm van deze plant en enkele verwanten. De onderste bladeren hebben vaak de vorm van ganzenpoten.

Melganzenvoet heeft veel familieleden. Sommige lijken erg op elkaar, andere zijn de onderscheiden omdat ze een vreemde geur hebben. Zo kunnen ze naar petroleum ruiken of naar rotte vis.

Andere soorten hebben een steviger blad zoals de rode ganzenvoet.

Nederlandse namen die voor deze soort gebruikt worden: melganzenvoet, (gewone) dauwkool, ganzenvoetmelde, meeldauw, meidoor, witte dauwkool, witte ganzenvoet, witte melde.

===Gebruikstoepassingen===
Het blad van de melganzenvoet kan in stamppot of soep verwerkt worden. Ze zijn net als spinazie te gebruiken. Het bevat flink wat oxaalzuur zodat er vaak van eten niet verstandig is. Vroeger werden de zaden tot meel verwerkt. Het werd ook als voedergewas op akkers gezaaid.

===Genezende werking===
* Wormen er mee af te drijvenverdrijft gifstoffen uit het lichaam.
* Reguleren van de darmstelsel
* Helpt bij zenuwpijn
* Pijnlijke menstruatie
* Positieve werking op de borstvoeding.
* Tegen hysterie en andere zenuwachtige eigenschappen
* Zou kanker tumoren afremmen.
* Positief effect hebben op de urineweg.
* Tegen reumatische pijnen, jicht en nieren.

===Recepten===
==Melganzenvoet-stamppot==
*1 vergiet vol melganzenvoetblaadjes of blaadjes van een andere soort ganzenvoet
*1 kg aardappelen
*2 middelgrote uien
*100 gr roomkaas
*peper en zout

Pluk de melganzenvoet en was de blaadjes grondig. Schil de aardappelen en snijd ze in partjes, Snijd de uien.

Doe de aardappelen in een ruime pan, voeg daaraan de ui en melganzenvoet toe. Doe zoveel water in de pan dat de aardappelen onder water staan.

Kook de aardappelen totdat ze goed gaar zijn. Giet het water af. Voeg de roomkaas toe.

Stamp alles met een pureestamper tot een romige stamppot.

Voeg naar smaak peper en zout toe.

Bron: buitengewoon bjorn

==Ganzenvoetsoep==
Snipper 1 ui en 1 knoflook en fruit deze in boter. 250 ml water toevoegen en aan de kook brengen.
Hieraan 200 gram gewassen, eventueel gesneden blaadjes ganzenvoet toevoegen en 3 minuten laten koken. Met een staafmixer pureren. Daarin 20 gr boter in blokjes oplossen tot een gladde soep is ontstaan. Deze op smaak brengen met peper en crème fraîche.

Bron: De eetbare stad van Ellen Mookhoek e.a.

*Blad kan in de soep (moet wel even meekoken) of als groente gebruikt worden.
'''Verzamelen: april-november'''

*Stengeltoppen kunnen in de salade of als groente worden gegeten
'''Verzamelen: april-mei'''

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Categorie:November]]

Melganzevoet

2022-02-02T20:35:51Z

Ctamminga: /* Kenmerken en voorkomen */

[[Bestand:Melganzevoet 3.jpg|thumb|300px|foto Lotte Stekelenburg]]'''Melganzevoet chenopodium album'''

==Melganzenvoet==
Chenopodium album hoort bij de amarantenfamilie, een grote familie met een aantal bekende eetbare soorten als spinazie, quinoa, biet, zeekraal, suikerbiet.

===Kenmerken en voorkomen===
Melganzenvoet houdt van open stikstofrijke plekken. Wanneer een stuk land braak ligt of bouwrijp gemaakt wordt, grijpt deze eenjarige plant meteen zijn kans. Hij slaat dan massaal op met planten die wel een meter hoog kunnen worden. De bovenste verse bladeren zijn wit bepoederd en lijken als met meel bestoven, vandaar mel in de Nederlandse naam en album (betekent wit) in de wetenschappelijke naam. De bloemen zijn groen en hebben vijf uitstekende meeldraden en een stamper met twee stijlen. Ze staan in lange kluwens langs de stengel. De bovenste bladeren zijn smal en gaafrandig, terwijl de onderste veelvormig kunnen zijn met aan de randen uitsteeksels.

'''Bloeitijd''' : juli tot september 

'''Hoogte''' : 0,1 tot 2 meter 

'''Standplaats''': Algemeen 

[[Bestand:Melganzevoet 2.jpg|thumb|300px|foto Lotte Stekelenburg]]'''Vruchten:''' heel klein, elk met een bruinzwart zaadje. 

De plant is afkomstig uit Midden en Zuid Mexico. Hij wordt tegenwoordig weer steeds meer gebruikt in Europa en de VS. In de prehistorie werd melde al door mensen gebruikt. De Tollund-man had zaden bij zich, en ook in Neolitische nederzettingen werden de zaden gevonden. 
Melganzenvoet werd vroeger (tot de introductie van spinazie in de late middeleeuwen) als groente bereid en gegeten. 
De bladeren zijn vooral in de Tweede Wereldoorlog (weer) gegeten. 
Gebruikt voor het vet mesten van kippen, gezien de Engelse (fet hen). 
De geur van melganzenvoet is sterk maar erg moeilijk te omschrijven. Veel mensen vergelijken het met citrus, petroleum, munt of stopverf. 

'''Wat zit erin''' 

Bevat meer ijzer en eiwit dan welke koolsoort dan ook. 
Ook meer vitamine A,B en C, en calcium dan rauwe kool. 
De gehele plant kan rauw gegeten worden, maar is waarschijnlijk het lekkerst gekookt of in de soep. 
Hij smaakt lekker pittig, als jonge boerenkool of broccoli. 

===Leuke weetjes===
De naam ganzenvoet verwijst naar de bladvorm van deze plant en enkele verwanten. De onderste bladeren hebben vaak de vorm van ganzenpoten.

Melganzenvoet heeft veel familieleden. Sommige lijken erg op elkaar, andere zijn de onderscheiden omdat ze een vreemde geur hebben. Zo kunnen ze naar petroleum ruiken of naar rotte vis.

Andere soorten hebben een steviger blad zoals de rode ganzenvoet.

Nederlandse namen die voor deze soort gebruikt worden: melganzenvoet, (gewone) dauwkool, ganzenvoetmelde, meeldauw, meidoor, witte dauwkool, witte ganzenvoet, witte melde.

===Gebruikstoepassingen===
Het blad van de melganzenvoet kan in stamppot of soep verwerkt worden. Ze zijn net als spinazie te gebruiken. Het bevat flink wat oxaalzuur zodat er vaak van eten niet verstandig is. Vroeger werden de zaden tot meel verwerkt. Het werd ook als voedergewas op akkers gezaaid.

===Genezende werking===
* Wormen er mee af te drijvenverdrijft gifstoffen uit het lichaam.
* Reguleren van de darmstelsel
* Helpt bij zenuwpijn
* Pijnlijke menstruatie
* Positieve werking op de borstvoeding.
* Tegen hysterie en andere zenuwachtige eigenschappen
* Zou kanker tumoren afremmen.
* Positief effect hebben op de urineweg.
* Tegen reumatische pijnen, jicht en nieren.

===Recepten===
==Melganzenvoet-stamppot==
*1 vergiet vol melganzenvoetblaadjes of blaadjes van een andere soort ganzenvoet
*1 kg aardappelen
*2 middelgrote uien
*100 gr roomkaas
*peper en zout

Pluk de melganzenvoet en was de blaadjes grondig. Schil de aardappelen en snijd ze in partjes, Snijd de uien.

Doe de aardappelen in een ruime pan, voeg daaraan de ui en melganzenvoet toe. Doe zoveel water in de pan dat de aardappelen onder water staan.

Kook de aardappelen totdat ze goed gaar zijn. Giet het water af. Voeg de roomkaas toe.

Stamp alles met een pureestamper tot een romige stamppot.

Voeg naar smaak peper en zout toe.

Bron: buitengewoon bjorn

==Ganzenvoetsoep==
Snipper 1 ui en 1 knoflook en fruit deze in boter. 250 ml water toevoegen en aan de kook brengen.
Hieraan 200 gram gewassen, eventueel gesneden blaadjes ganzenvoet toevoegen en 3 minuten laten koken. Met een staafmixer pureren. Daarin 20 gr boter in blokjes oplossen tot een gladde soep is ontstaan. Deze op smaak brengen met peper en crème fraîche.

Bron: De eetbare stad van Ellen Mookhoek e.a.

*Blad kan in de soep (moet wel even meekoken) of als groente gebruikt worden.
'''Verzamelen: april-november'''

*Stengeltoppen kunnen in de salade of als groente worden gegeten
'''Verzamelen: april-mei'''

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Categorie:November]]

Melganzevoet

2022-02-02T20:32:56Z

Ctamminga:

[[Bestand:Melganzevoet 3.jpg|thumb|300px|foto Lotte Stekelenburg]]'''Melganzevoet chenopodium album'''

==Melganzenvoet==
Chenopodium album hoort bij de amarantenfamilie, een grote familie met een aantal bekende eetbare soorten als spinazie, quinoa, biet, zeekraal, suikerbiet.

===Kenmerken en voorkomen===
Melganzenvoet houdt van open stikstofrijke plekken. Wanneer een stuk land braak ligt of bouwrijp gemaakt wordt, grijpt deze eenjarige plant meteen zijn kans. Hij slaat dan massaal op met planten die wel een meter hoog kunnen worden. De bovenste verse bladeren zijn wit bepoederd en lijken als met meel bestoven, vandaar mel in de Nederlandse naam en album (betekent wit) in de wetenschappelijke naam. De bloemen zijn groen en hebben vijf uitstekende meeldraden en een stamper met twee stijlen. Ze staan in lange kluwens langs de stengel. De bovenste bladeren zijn smal en gaafrandig, terwijl de onderste veelvormig kunnen zijn met aan de randen uitsteeksels.

'''Bloeitijd''' : juli tot september 

'''Hoogte''' : 0,1 tot 2 meter 

'''Standplaats''': Algemeen 

[[Bestand:Melganzevoet 2.jpg|thumb|300px|foto Lotte Stekelenburg]]'''Vruchten:''' heel klein, elk met een bruinzwart zaadje. 

De plant is afkomstig uit Midden en Zuid Mexico. Hij wordt tegenwoordig weer steeds meer gebruikt in Europa en de VS. In de prehistorie werd de melde al door mensen gebruikt. Tollund-man had zaden bij zich, en ook in Neolitische nederzettingen werden de zaden gevonden. 
Melganzevoet werd vroeger (tot in de late middeleeuwen, tot de introductie van spinazie) als groente bereidt en gegeten. 
De bladeren zijn vooral in de tweede wereldoorlog (weer) gegeten. 
Gebruikt voor het vet mesten van kippen, gezien de Engelse (fet hen). 
De geur van melganzenvoet is sterk maar erg moeilijk te omschrijven. Veel mensen vergelijken het met citrus, petroleum, munt of stopverf. 

'''Wat zit erin''' 

Bevat meer ijzer en eiwit dan welke koolsoort dan ook. 
Ook meer vitamine A,B en C, en calcium dan rauwe kool. 
De gehele plant kan rauw gegeten worden, maar is waarschijnlijk het lekkerst gekookt of in de soep. 
Hij smaakt lekker pittig, als jonge boerenkool of broccoli. 

===Leuke weetjes===
De naam ganzenvoet verwijst naar de bladvorm van deze plant en enkele verwanten. De onderste bladeren hebben vaak de vorm van ganzenpoten.

Melganzenvoet heeft veel familieleden. Sommige lijken erg op elkaar, andere zijn de onderscheiden omdat ze een vreemde geur hebben. Zo kunnen ze naar petroleum ruiken of naar rotte vis.

Andere soorten hebben een steviger blad zoals de rode ganzenvoet.

Nederlandse namen die voor deze soort gebruikt worden: melganzenvoet, (gewone) dauwkool, ganzenvoetmelde, meeldauw, meidoor, witte dauwkool, witte ganzenvoet, witte melde.

===Gebruikstoepassingen===
Het blad van de melganzenvoet kan in stamppot of soep verwerkt worden. Ze zijn net als spinazie te gebruiken. Het bevat flink wat oxaalzuur zodat er vaak van eten niet verstandig is. Vroeger werden de zaden tot meel verwerkt. Het werd ook als voedergewas op akkers gezaaid.

===Genezende werking===
* Wormen er mee af te drijvenverdrijft gifstoffen uit het lichaam.
* Reguleren van de darmstelsel
* Helpt bij zenuwpijn
* Pijnlijke menstruatie
* Positieve werking op de borstvoeding.
* Tegen hysterie en andere zenuwachtige eigenschappen
* Zou kanker tumoren afremmen.
* Positief effect hebben op de urineweg.
* Tegen reumatische pijnen, jicht en nieren.

===Recepten===
==Melganzenvoet-stamppot==
*1 vergiet vol melganzenvoetblaadjes of blaadjes van een andere soort ganzenvoet
*1 kg aardappelen
*2 middelgrote uien
*100 gr roomkaas
*peper en zout

Pluk de melganzenvoet en was de blaadjes grondig. Schil de aardappelen en snijd ze in partjes, Snijd de uien.

Doe de aardappelen in een ruime pan, voeg daaraan de ui en melganzenvoet toe. Doe zoveel water in de pan dat de aardappelen onder water staan.

Kook de aardappelen totdat ze goed gaar zijn. Giet het water af. Voeg de roomkaas toe.

Stamp alles met een pureestamper tot een romige stamppot.

Voeg naar smaak peper en zout toe.

Bron: buitengewoon bjorn

==Ganzenvoetsoep==
Snipper 1 ui en 1 knoflook en fruit deze in boter. 250 ml water toevoegen en aan de kook brengen.
Hieraan 200 gram gewassen, eventueel gesneden blaadjes ganzenvoet toevoegen en 3 minuten laten koken. Met een staafmixer pureren. Daarin 20 gr boter in blokjes oplossen tot een gladde soep is ontstaan. Deze op smaak brengen met peper en crème fraîche.

Bron: De eetbare stad van Ellen Mookhoek e.a.

*Blad kan in de soep (moet wel even meekoken) of als groente gebruikt worden.
'''Verzamelen: april-november'''

*Stengeltoppen kunnen in de salade of als groente worden gegeten
'''Verzamelen: april-mei'''

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Categorie:November]]

Melganzevoet

2022-02-02T20:29:46Z

Ctamminga:

[[Bestand:Melganzevoet 3.jpg|thumb|300px|foto Lotte Stekelenburg]]'''Melganzevoet chenopodium album'''

==Melganzenvoet==
Chenopodium album hoort bij de amarantenfamilie, een grote familie met een aantal bekende eetbare soorten als spinazie, quinoa, biet, zeekraal, suikerbiet.

===Kenmerken en voorkomen===
Melganzenvoet houdt van open stikstofrijke plekken. Wanneer een stuk land braak ligt of bouwrijp gemaakt wordt, grijpt deze eenjarige plant meteen zijn kans. Hij slaat dan massaal op met planten die wel een meter hoog kunnen worden. De bovenste verse bladeren zijn wit bepoederd en lijken als met meel bestoven, vandaar mel in de Nederlandse naam en album (betekent wit) in de wetenschappelijke naam. De bloemen zijn groen en hebben vijf uitstekende meeldraden en een stamper met twee stijlen. Ze staan in lange kluwens langs de stengel. De bovenste bladeren zijn smal en gaafrandig, terwijl de onderste veelvormig kunnen zijn met aan de randen uitsteeksels.

'''Bloeitijd''' : juli tot september 

'''Hoogte''' : 0,1 tot 2 meter 

'''Standplaats''': Algemeen 

[[Bestand:Melganzevoet 2.jpg|thumb|300px|foto Lotte Stekelenburg]]'''Vruchten:''' heel klein, elk met een bruinzwart zaadje. 

De plant is afkomstig uit Midden en Zuid Mexico. 
Het wordt tegenwoordig weer steeds meer gebruikt in Europa en de VS. In de prehistorie werd de melde al door mensen gebruikt. 
Tollund-man had zaden bij zich, en ook in Neolitische nederzettingen werden de zaden gevonden. 
Melganzevoet werd vroeger (tot in de late middeleeuwen, tot de introductie van spinazie) als groente bereidt en gegeten. 
Meel van de zaden werd in tijd van nood in het brood meegebakken. 
De bladeren zijn vooral in de tweede wereldoorlog (weer) gegeten. 
Gebruikt voor het vestmesten van kippen, gezien de Engelse (fet hen). 
De geur van melganzevoet is sterk maar erg moeilijk te omschrijven. 
Veel mensen vergelijken het met citrus, petroleum, munt of stopverf. 

'''Wat zit erin''' 

Bevat meer ijzer en eiwit dan welke koolsoort dan ook. 
Ook meer vitamine A,B en C, en calcium dan rauwe kool. 
De gehele plant kan rauw gegeten worden, maar is waarschijnlijk het lekkerst gekookt of in de soep. 
Hij smaakt lekker pittig, als jonge boerenkool of broccoli. 

===Leuke weetjes===
De naam ganzenvoet verwijst naar de bladvorm van deze plant en enkele verwanten. De onderste bladeren hebben vaak de vorm van ganzenpoten.

Melganzenvoet heeft veel familieleden. Sommige lijken erg op elkaar, andere zijn de onderscheiden omdat ze een vreemde geur hebben. Zo kunnen ze naar petroleum ruiken of naar rotte vis.

Andere soorten hebben een steviger blad zoals de rode ganzenvoet.

Nederlandse namen die voor deze soort gebruikt worden: melganzenvoet, (gewone) dauwkool, ganzenvoetmelde, meeldauw, meidoor, witte dauwkool, witte ganzenvoet, witte melde.

===Gebruikstoepassingen===
Het blad van de melganzenvoet kan in stamppot of soep verwerkt worden. Ze zijn net als spinazie te gebruiken. Het bevat flink wat oxaalzuur zodat er vaak van eten niet verstandig is. Vroeger werden de zaden tot meel verwerkt. Het werd ook als voedergewas op akkers gezaaid.

'''Genezende werking'''
* Wormen er mee af te drijvenverdrijft gifstoffen uit het lichaam.
* Reguleren van de darmstelsel
* Helpt bij zenuwpijn
* Pijnlijke menstruatie
* Positieve werking op de borstvoeding.
* Tegen hysterie en andere zenuwachtige eigenschappen
* Zou kanker tumoren afremmen.
* Positief effect hebben op de urineweg.
* Tegen reumatische pijnen, jicht en nieren.

===Recepten===
==Melganzenvoet-stamppot==
1 vergiet vol melganzenvoetblaadjes of blaadjes van een andere soort ganzenvoet
1 kg aardappelen
2 middelgrote uien
100 gr roomkaas
peper en zout

Pluk de melganzenvoet en was de blaadjes grondig. Schil de aardappelen en snijd ze in partjes, Snijd de uien.

Doe de aardappelen in een ruime pan, voeg daaraan de ui en melganzenvoet toe. Doe zoveel water in de pan dat de aardappelen onder water staan.

Kook de aardappelen totdat ze goed gaar zijn. Giet het water af. Voeg de roomkaas toe.

Stamp alles met een pureestamper tot een romige stamppot.

Voeg naar smaak peper en zout toe.

Bron: buitengewoon bjorn

==Ganzenvoetsoep==
Snipper 1 ui en 1 knoflook en fruit deze in boter. 250 ml water toevoegen en aan de kook brengen.
Hieraan 200 gram gewassen, eventueel gesneden blaadjes ganzenvoet toevoegen en 3 minuten laten koken. Met een staafmixer pureren. Daarin 20 gr boter in blokjes oplossen tot een gladde soep is ontstaan. Deze op smaak brengen met peper en crème fraîche.

Bron: De eetbare stad van Ellen Mookhoek e.a.

*Blad kan in de soep (moet wel even meekoken) of als groente gebruikt worden.
'''Verzamelen: april-november'''

*Stengeltoppen kunnen in de salade of als groente worden gegeten
'''Verzamelen: april-mei'''

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Categorie:November]]

Melganzevoet

2022-02-02T20:28:05Z

Ctamminga:

[[Bestand:Melganzevoet 3.jpg|thumb|300px|foto Lotte Stekelenburg]]'''Melganzevoet chenopodium album'''

==Melganzenvoet==
Chenopodium album hoort bij de amarantenfamilie, een grote familie met een aantal bekende eetbare soorten als spinazie, quinoa, biet, zeekraal, suikerbiet.

===Kenmerken en voorkomen===
Melganzenvoet houdt van open stikstofrijke plekken. Wanneer een stuk land braak ligt of bouwrijp gemaakt wordt, grijpt deze eenjarige plant meteen zijn kans. Hij slaat dan massaal op met planten die wel een meter hoog kunnen worden. De bovenste verse bladeren zijn wit bepoederd en lijken als met meel bestoven, vandaar mel in de Nederlandse naam en album (betekent wit) in de wetenschappelijke naam. De bloemen zijn groen en hebben vijf uitstekende meeldraden en een stamper met twee stijlen. Ze staan in lange kluwens langs de stengel. De bovenste bladeren zijn smal en gaafrandig, terwijl de onderste veelvormig kunnen zijn met aan de randen uitsteeksels.

'''Bloeitijd''' : juli tot september 

'''Hoogte''' : 0,1 tot 2 meter 

'''Standplaats''': Algemeen 

[[Bestand:Melganzevoet 2.jpg|thumb|300px|foto Lotte Stekelenburg]]'''Vruchten:''' heel klein, elk met een bruinzwart zaadje. 

De plant is afkomstig uit Midden en Zuid Mexico. 
Het wordt tegenwoordig weer steeds meer gebruikt in Europa en de VS. In de prehistorie werd de melde al door mensen gebruikt. 
Tollund-man had zaden bij zich, en ook in Neolitische nederzettingen werden de zaden gevonden. 
Melganzevoet werd vroeger (tot in de late middeleeuwen, tot de introductie van spinazie) als groente bereidt en gegeten. 
Meel van de zaden werd in tijd van nood in het brood meegebakken. 
De bladeren zijn vooral in de tweede wereldoorlog (weer) gegeten. 
Gebruikt voor het vestmesten van kippen, gezien de Engelse (fet hen). 
De geur van melganzevoet is sterk maar erg moeilijk te omschrijven. 
Veel mensen vergelijken het met citrus, petroleum, munt of stopverf. 

'''Wat zit erin''' 

Bevat meer ijzer en eiwit dan welke koolsoort dan ook. 
Ook meer vitamine A,B en C, en calcium dan rauwe kool. 
De gehele plant kan rauw gegeten worden, maar is waarschijnlijk het lekkerst gekookt of in de soep. 
Hij smaakt lekker pittig, als jonge boerenkool of broccoli. 

===Leuke weetjes===
De naam ganzenvoet verwijst naar de bladvorm van deze plant en enkele verwanten. De onderste bladeren hebben vaak de vorm van ganzenpoten.

Melganzenvoet heeft veel familieleden. Sommige lijken erg op elkaar, andere zijn de onderscheiden omdat ze een vreemde geur hebben. Zo kunnen ze naar petroleum ruiken of naar rotte vis.

Andere soorten hebben een steviger blad zoals de rode ganzenvoet.

ganzenvoetmelde, meeldauw, meidoor, witte dauwkool, witte ganzenvoet, witte melde.

===Gebruikstoepassingen===
Het blad van de melganzenvoet kan in stamppot of soep verwerkt worden. Ze zijn net als spinazie te gebruiken. Het bevat flink wat oxaalzuur zodat er vaak van eten niet verstandig is. Vroeger werden de zaden tot meel verwerkt. Het werd ook als voedergewas op akkers gezaaid.

'''Genezende werking'''
* Wormen er mee af te drijvenverdrijft gifstoffen uit het lichaam.
* Reguleren van de darmstelsel
* Helpt bij zenuwpijn
* Pijnlijke menstruatie
* Positieve werking op de borstvoeding.
* Tegen hysterie en andere zenuwachtige eigenschappen
* Zou kanker tumoren afremmen.
* Positief effect hebben op de urineweg.
* Tegen reumatische pijnen, jicht en nieren.

===Recepten===
==Melganzenvoet-stamppot==
1 vergiet vol melganzenvoetblaadjes of blaadjes van een andere soort ganzenvoet
1 kg aardappelen
2 middelgrote uien
100 gr roomkaas
peper en zout

Pluk de melganzenvoet en was de blaadjes grondig. Schil de aardappelen en snijd ze in partjes, Snijd de uien.

Doe de aardappelen in een ruime pan, voeg daaraan de ui en melganzenvoet toe. Doe zoveel water in de pan dat de aardappelen onder water staan.

Kook de aardappelen totdat ze goed gaar zijn. Giet het water af. Voeg de roomkaas toe.

Stamp alles met een pureestamper tot een romige stamppot.

Voeg naar smaak peper en zout toe.

Bron: buitengewoon bjorn

==Ganzenvoetsoep==
Snipper 1 ui en 1 knoflook en fruit deze in boter. 250 ml water toevoegen en aan de kook brengen.
Hieraan 200 gram gewassen, eventueel gesneden blaadjes ganzenvoet toevoegen en 3 minuten laten koken. Met een staafmixer pureren. Daarin 20 gr boter in blokjes oplossen tot een gladde soep is ontstaan. Deze op smaak brengen met peper en crème fraîche.

Bron: De eetbare stad van Ellen Mookhoek e.a.

*Blad kan in de soep (moet wel even meekoken) of als groente gebruikt worden.
'''Verzamelen: april-november'''

*Stengeltoppen kunnen in de salade of als groente worden gegeten
'''Verzamelen: april-mei'''

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Categorie:November]]

Aalbes

2022-01-27T17:14:09Z

Ctamminga:

==Aalbes==
De familie waarbij de aalbes hoort is de ribesfamilie, Grossulariaceae. De 150 soorten van deze familie groeien alle in gematigde streken. Er zijn verschillende uitgezaaide kweekvarianten te vinden die over het algemeen grotere bessen hebben.

===Kenmerken en voorkomen===
De aalbes (Ribes rubrum) is een overblijvende plant en wordt 90 tot 150 cm hoog. De bladeren zijn aan de voet hartvormig met meestal 5 lobben. De bladeren zijn aan de onderkant vaak dicht behaard.
De geelgroene, vaak iets paarsige bloemen hebben een grootte van 5 mm en groeien in hangende trossen. De kroonbladeren zijn zeer klein. Eerst staan ze af en later rollen ze achterover. De kroonbladeren zijn niet behaard en schaalvormig met in het midden een vijfhoekige richel om de stijl. De bloeiperiode is in april en mei. De 6 tot 10 mm grote bessen van de inheemse soort zijn glanzend helderrood en zijn eind juni rijp. Cultuurplanten kunnen witte bessen hebben die doorgaans iets groter zijn. Deze struiken hebben geen worteluitlopers.
Aalbessen groeien op zonnige tot meestal licht beschaduwde plaatsen op vochtige tot vrij natte grond, zoals in bossen, houtwallen, moerasbossen, beschaduwde rotsen en beekoevers. Ze komen ook op knotwilgen voor waar vogels de pitten hebben uitgepoept.

===Gebruikstoepassingen===
Aalbessen worden vers gegeten of tot sap of jam verwerkt. Gedroogde bessen kunnen gebruikt worden voor een frisse thee. De bessen bevatten veel van de vitaminen C en B1 en zijn mineralenrijk. Bessensap wordt daarom aanbevolen bij ziekten van de spijsvertering en reuma.

De klassieke wilde summerpudding waarvan het recept bij [[bosaardbei]] te vinden is, kan ook prima met aalbes gevuld worden.

Een klassiek recept is Haage bluf, zie hieronder.

===Andere soorten ribes===
Andere soorten uit de Ribes-familie zijn doorgaans ook eetbaar:
* R. uva-crispa, kruisbes: de vrucht is groter dan de van de aalbes en groenig, doorzichtig en behaard; de struik heeft stekels
* R. nigrum, zwarte bes: zelfs bij licht aanraken van het blad is meteen de cassisgeur te ruiken; de zwarte bessen bevatten veel vitaminen en zijn al eeuwen in gebruik
* R. alpinum, alpenbes: de naam van deze soort is niet geheel juist, omdat deze ook veel in het laagland groeit; deze struik kan goed tegen vervuilde lucht en wordt daarom vaak als haag aangeplant; de bes smaakt minder sterk dan die van de aalbes
* R. petraeum, steenbes: de bessen zijn heel erg zuur; deze soort komt in de bergen voor; de bloemen zijn altijd tweeslachtig
* R. aureum, gele alpenbes: de bloemen zijn goudgeel waaruit later zwarte bessen voortkomen; oorspronkelijk uit Noord-Amerika
* R. sanguineum, rode ribes: een soort met hardroze bloemen en blauw berijpte bessen, die wel eetbaar zijn maar niet echt smakelijk
* R. sylvestris en R. spicatum zijn ondersoorten van de aalbes

===Recepten===
==Aalbessencrumble==
* 400 gram bessen
* 60 gr bloem
* 2 eetlepels suiker
* 40 gr koude boter
* 2 eetlepels amandelpoeder
* snufje zout

Snijd de boter in stukjes. Doe in een schaal met de bloem, het amandelpoeder, de suiker en een snuifje zout. Kneed met de vingers tot een kruimelig mengsel. Zet 30 minuten in de koelkast.

Verwarm de oven voor op 180° C.

Vet kleine ovenschaaltjes in met boter en bestrooi met suiker. Maak de bessen schoon, spoel ze en dep ze goed droog.

Verdeel de bessen over de bakvormpjes en bestrooi met de crumble. Zet ±20 minuten in de oven. Laat even afkoelen en serveer warm.

Bron: libelle-lekker.be

==Haagse bluf==
* 200 ml bessensap
* 100 à 200 gr suiker
* 2 eiwitten
* ter garnering 2 lange vingers

Klopt het sap, de suiker en de eiwitten met een mixer zo stijf dat het blijft staan. Verdeel het mengsel over 4 schaaltjes en serveer direct.

==Bessensap met beschuit==
* 4 beschuiten
* 150 ml bessensap en evenveel water
* eventueel pijpkaneel, 1 kruidnagel en citroenschil
* 30 gr suiker
* 10 gr aardappelmeel
Bessensap met water, suiker en de specerijen aan de kook brengen. Aardappelmeel mengen met een beetje koud water en aan het bessensap toevoegen. Laten doorkoken tot het bindt. Leg de beschuiten in vier schaaltjes en overgiet deze met het warme sap.

[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]

Regenboogrussula

2022-01-23T14:37:43Z

Ctamminga:

Voor info kijk onder [[russula]].

'''Verzamelen: juli-oktober'''

[[categorie:Juli]]
[[categorie:Augustus]]
[[categorie:September]]
[[categorie:Oktober]]

Bronkruid

2022-01-22T18:49:14Z

Ctamminga:

Er bestaat groot en klein bronkruid. Groot bronkruid is culinair het interessants maar staat op de rode lijst als vrij zeldzaam, thans niet bedreigd. Voor de volledigheid is het hier vermeld maar wordt dus afgeraden om te oogsten.

*Jong blad > Salade
'''Verzamelen: maart-april'''

*Knollen > Groente (eerst schillen en koken)
'''Verzamelen: oktober-november'''

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Categorie:November]]

Margriet

2022-01-22T18:44:27Z

Ctamminga:

[[Bestand:Margriet.jpg|thumb|300px|right|Duidelijk is te zien dat de gele kern uit meerdere bloemen bestaat]]
==Margriet==
De soorten margrieten die in Nederland in het wild voorkomen zijn de gewone margriet, Leucanthemum vulgare. Leucanthemum paludosum is een eenjarige borderplant: de kleine margriet. Daarnaast moet ook de grootbloemige margriet genoemd worden, Leucanthemum maximum.
De margriet is een van de leden van de uitgebreide familie van de composieten, die gekenmerkt worden door de samengestelde bloemen. Wat een bloem lijkt te zijn, bestaat uit heel veel kleine bloemetjes in een hoofdje. Bij de margriet zijn de middelste bloemen, die alleen buisvormig zijn, geel en de stralende bloemen daaromheen wit.

[[Bestand:Gele en witte margriet.jpg|thumb|300px|right|Gele (en witte) margrieten]]
==Voorkomen==
De gewone margriet heeft gekartelde bladeren en bloeit van mei tot augustus. De stengel is nauwelijks vertakt, het onderste blad heeft een lange steel. De bloemen zijn 3-6 cm in doorsnede. Hij is vrijwel in geheel Nederland te vinden voornamelijk in bermen en hooilanden. Hij wordt voor een fleurig accent ook veel ingezaaid.
De kleine margriet is een slag kleiner met bloemen van 2-2,5 cm. Deze kleine soort is inheems in ZW-Europa en staat bij ons in tuinen. De bloei begint eerder dan van de gewone margriet. Deze soort verwildert gemakkelijk. Verkiest als echte stadsplant vooral zonnige, warme plaatsen, maar is hier niet helemaal koubestendig en nog niet echt ingeburgerd.
De grootbloemige margriet staat vooral in tuinen.

==Culinair gebruik==
De witgele bloemen doen het goed in een salade. Het jonge blad is ook met ander eetbare groene blaadjes in salades te verwerken. De plant overwintert met een compacte bladrozet die in het voorjaar rauw gegeten kan worden of verwerkt tot een groentepuree. De bloemknopjes kunnen ingelegd worden in azijn en als kappertjes gebruikt.

==Overige toepassingen==
De hele plant kan gebruikt worden om wol en andere stoffen mee te verven. Dat resulteert in geel tot bruine kleuren. Wordt in de natuurgeneeskunde weinig gebruikt. Van de bloemhoofdjes kan een ontkrampende thee getrokken worden die helpt bij menstruatieklachten en verder een samentrekkende werking heeft die hoestverlichtend werkt.

==Leuke weetjes==
Margrieten worden gegeten door paarden, schapen en geiten die zo voor verspreiding zorgen. Koeien en varkens mijden de planten.
De bloemen van madeliefjes zien er hetzelfde uit als die van margrieten: een geel hart met witte straalbloemen. Verwarring lijkt niet voor de hand te liggen: madeliefjes zijn veel kleiner en hebben geen bladeren aan de stengel.
De naam margriet kan afkomstig zijn van het woord margarites dat parel betekent.

*Jong blad > '''Verzamelen: maart-april'''

*Bloemknoppen en bloemen> '''Verzamelen: mei-juli'''

*Wortels > '''Verzamelen: september-maart'''

*Bladrozet > '''Verzamelen: november-maart'''

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Categorie:November]]
[[Categorie:December]]

Gewone berenklauw

2021-04-07T10:26:04Z

Ctamminga:

[[Bestand:Berenklauw ongeopend.jpg|thumb|200px|right|nog niet helemaal uitgevouwen blad]]De gewone berenklauw (Heracleum sphondylium) is een 90 tot 150 cm vaste plant en behoort tot de schermbloemenfamilie. De krachtige, holle stengels van deze plant worden een duim dik en manshoog en zijn kantig, duidelijk gegroefd en stijf borstelharig. De enkelgeveerde bladeren worden 20 tot 50 cm lang. De wortelbladeren zijn langwerpig, diep gelobd of grof getand en de bovenste bladeren hebben een sterk opgeblazen bladsteel. De bloemschermen zijn tot 20 cm breed met witte bloemen in schermen van 12 tot 45 stralen. De berenklauw bloeit van juli tot oktober. De wortel is een penwortel. De gewone berenklauw komt voor op zonnige en halfschaduwachtige plaatsen en bloeit op matig droge tot vochtige grond. De plant groeit op grasland, in bossen en in onkruidvegetaties.

==Toepassingen==
De jonge plant is nog niet giftig (fototoxisch zie hieronder). De jonge bladeren en loten kunnen, voordat de bladeren zich helemaal hebben ontvouwen, in het voorjaar worden geplukt en als groente worden gekookt of worden toegevoegd aan soepen. De 15 tot 20 cm lange, jonge stengels kunnen als groente worden gegeten of worden toegevoegd aan soepen. De stengels moeten geplukt worden voordat het blad zich gaat ontvouwen. Oudere stengels kunnen geschild worden gegeten. In Rusland leggen ze de stengels in de zon te drogen. Er vormen zich dan zoete witte kristallen (met dank aan de gewone Wikipedia).

'''Let op!!'''  Bij sommige mensen kunnen op de huiddelen die in contact zijn geweest met het sap en die blootgesteld zijn aan zonlicht rode jeukende vlekken verschijnen; gevolgd door zwelling en blaarvorming. Het lijken brandwonden en het kan twee weken duren voordat het genezen is. Eigenlijk komt hier de naam berenklauw vandaan, want het lijkt soms of er over de huid een berenklauw is gegaan, die wonden heeft doen ontstaan. Wanneer het sap in de ogen komt, kan dit tot blindheid leiden. Als voorzorgsmaatregel moet dus elk contact met het plantensap vermeden worden. Als dit toch gebeurd is, moet het sap zo snel mogelijk worden afgespoeld en blootstelling aan zonlicht van de huiddelen worden vermeden.

'''Reuzenberenklauw'''

Bovenstaande huidreactie is bij de reuzenberenklauw veel ernstiger. ''Heracleum mantegazzianum'' is een zeer hoge plant tot wel 3 meter hoog. Deze zorgt op sommige plaatsen voor een probleem, als de vele zaden zich verspreid hebben waaruit talloze planten komen die samen een dicht veld vormen. Als ze bloeien zijn ze prachtig, daarna zouden ze zouden gemaaid moeten worden zodat zich geen zaden vormen. Hier en daar is geprobeerd ze met varkens in toom te houden. Deze wroeten in de bodem, terwijl hun dikke huid voorkomt dat ze last krijgen van de irriterende stoffen.

==Recepten==

[[Bestand:gewone berenklauw.jpg|thumb|100px|klaar voor de pan]]
'''Gestoofde jonge loten'''

Stoof de jonge loten met wat boter en net genoeg water totdat de stengels zacht zijn geworden. Ongeveer 10 minuten. Strooi er peper en zout over en besprenkel met een beetje citroensap. "This is unequivocally one of the best vegetables I have eaten." Roger Phillips in Wild Food.

'''Aardappelpuree met gewone berenklauwzaadjes'''

Zet de aardappels op met weinig water zodat de aardappels ongeveer tot de helft onder staan. Strooi er wat zout overheen. Vijzel ondertussen de berenklauwzaadjes zodat de aroma’s vrijkomen. Giet eventueel overtollig kookvocht af als de aardappels gaar zijn en pureer met de rest van het kookvocht en een behoorlijke scheut olijfolie, wat gemalen peper en de zaadjes. Strooi er wat achtergehouden zaadjes overheen. Recept van Roel van Kollem.
[[Bestand:Berenklauw geopend.jpg|thumb|200px|geopend blad]]
'''Hartige berenklauwcakejes'''

Ingrediënten voor 15 cakejes

* jonge bladeren van berenklauw (bijvoorbeeld uit pasgemaaide bermen)
* 40 gram kikkererwtenmeel
* 40 gram zelfrijzend bakmeel
* 40 gram volkorenmeel
* 40 ml olijfolie
* een volle eetlepel gebroken lijnzaad
* een volle eetlepel sesamzaad
* 1 ei
* snufje zout
* 60 ml water

Was de bladeren en snij ze fijn. Meng met de overige ingrediënten en kneed tot een soepele bal Voeg desgewenst extra water toe.
Verdeel het deeg over de bakvormpjes.

Bak 30 minuten in een voorverwarmde oven van 175 graden Celsius. Of zoveel langer tot de cakejes goudbruin zijn.

Voor degene die van pittig houdt ook lekker met ongeveer 25 gram geraspte oude kaas erdoor.

Recept Wies Teepe van Eten uit de natuur.

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]

Gewone berenklauw

2021-04-07T10:24:52Z

Ctamminga:

[[Bestand:Berenklauw ongeopend.jpg|thumb|200px|right|nog niet helemaal uitgevouwen blad]]De gewone berenklauw (Heracleum sphondylium) is een 90 tot 150 cm vaste plant en behoort tot de schermbloemenfamilie. De krachtige, holle stengels van deze plant worden een duim dik en manshoog en zijn kantig, duidelijk gegroefd en stijf borstelharig. De enkelgeveerde bladeren worden 20 tot 50 cm lang. De wortelbladeren zijn langwerpig, diep gelobd of grof getand en de bovenste bladeren hebben een sterk opgeblazen bladsteel. De bloemschermen zijn tot 20 cm breed met witte bloemen in schermen van 12 tot 45 stralen. De berenklauw bloeit van juli tot oktober. De wortel is een penwortel. De gewone berenklauw komt voor op zonnige en halfschaduwachtige plaatsen en bloeit op matig droge tot vochtige grond. De plant groeit op grasland, in bossen en in onkruidvegetaties.

==Toepassingen==
De jonge plant is nog niet giftig (fototoxisch zie hieronder). De jonge bladeren en loten kunnen, voordat de bladeren zich helemaal hebben ontvouwen, in het voorjaar worden geplukt en als groente worden gekookt of worden toegevoegd aan soepen. De 15 tot 20 cm lange, jonge stengels kunnen als groente worden gegeten of worden toegevoegd aan soepen. De stengels moeten geplukt worden voordat het blad zich gaat ontvouwen. Oudere stengels kunnen geschild worden gegeten. In Rusland leggen ze de stengels in de zon te drogen. Er vormen zich dan zoete witte kristallen (met dank aan de gewone Wikipedia).

'''Let op!!'''  Bij sommige mensen kunnen op de huiddelen die in contact zijn geweest met het sap en die blootgesteld zijn aan zonlicht rode jeukende vlekken verschijnen; gevolgd door zwelling en blaarvorming. Het lijken brandwonden en het kan twee weken duren voordat het genezen is. Eigenlijk komt hier de naam berenklauw vandaan, want het lijkt soms of er over de huid een berenklauw is gegaan, die wonden heeft doen ontstaan. Wanneer het sap in de ogen komt, kan dit tot blindheid leiden. Als voorzorgsmaatregel moet dus elk contact met het plantensap vermeden worden. Als dit toch gebeurd is, moet het sap zo snel mogelijk worden afgespoeld en blootstelling aan zonlicht van de huiddelen worden vermeden.

'''Reuzenberenklauw'''

Bovenstaande huidreactie is bij de reuzenberenklauw veel ernstiger. ''Heracleum mantegazzianum'' is een zeer hoge plant tot wel 3 meter hoog. Deze zorgt op sommige plaatsen voor een probleem, als de vele zaden zich verspreid hebben waaruit talloze planten komen die samen een dicht veld vormen. Als ze bloeien zijn ze prachtig
, daarna zouden ze zouden gemaaid moet worden zodat zich geen zaden vormen. Hier en daar is geprobeerd ze met varkens in toom te houden. Zij wroeten in de bodem, terwijl hun dikke huid voorkomt dat ze last krijgen van de irriterende stoffen.

==Recepten==

[[Bestand:gewone berenklauw.jpg|thumb|100px|klaar voor de pan]]
'''Gestoofde jonge loten'''

Stoof de jonge loten met wat boter en net genoeg water totdat de stengels zacht zijn geworden. Ongeveer 10 minuten. Strooi er peper en zout over en besprenkel met een beetje citroensap. "This is unequivocally one of the best vegetables I have eaten." Roger Phillips in Wild Food.

'''Aardappelpuree met gewone berenklauwzaadjes'''

Zet de aardappels op met weinig water zodat de aardappels ongeveer tot de helft onder staan. Strooi er wat zout overheen. Vijzel ondertussen de berenklauwzaadjes zodat de aroma’s vrijkomen. Giet eventueel overtollig kookvocht af als de aardappels gaar zijn en pureer met de rest van het kookvocht en een behoorlijke scheut olijfolie, wat gemalen peper en de zaadjes. Strooi er wat achtergehouden zaadjes overheen. Recept van Roel van Kollem.
[[Bestand:Berenklauw geopend.jpg|thumb|200px|geopend blad]]
'''Hartige berenklauwcakejes'''

Ingrediënten voor 15 cakejes

* jonge bladeren van berenklauw (bijvoorbeeld uit pasgemaaide bermen)
* 40 gram kikkererwtenmeel
* 40 gram zelfrijzend bakmeel
* 40 gram volkorenmeel
* 40 ml olijfolie
* een volle eetlepel gebroken lijnzaad
* een volle eetlepel sesamzaad
* 1 ei
* snufje zout
* 60 ml water

Was de bladeren en snij ze fijn. Meng met de overige ingrediënten en kneed tot een soepele bal Voeg desgewenst extra water toe.
Verdeel het deeg over de bakvormpjes.

Bak 30 minuten in een voorverwarmde oven van 175 graden Celsius. Of zoveel langer tot de cakejes goudbruin zijn.

Voor degene die van pittig houdt ook lekker met ongeveer 25 gram geraspte oude kaas erdoor.

Recept Wies Teepe van Eten uit de natuur.

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]

Gewone berenklauw

2021-04-07T10:24:28Z

Ctamminga:

[[Bestand:Berenklauw ongeopend.jpg|thumb|200px|right|nog niet helemaal uitgevouwen blad]]De gewone berenklauw (Heracleum sphondylium) is een 90 tot 150 cm vaste plant en behoort tot de schermbloemenfamilie. De krachtige, holle stengels van deze plant worden een duim dik en manshoog en zijn kantig, duidelijk gegroefd en stijf borstelharig. De enkelgeveerde bladeren worden 20 tot 50 cm lang. De wortelbladeren zijn langwerpig, diep gelobd of grof getand en de bovenste bladeren hebben een sterk opgeblazen bladsteel. De bloemschermen zijn tot 20 cm breed met witte bloemen in schermen van 12 tot 45 stralen. De berenklauw bloeit van juli tot oktober. De wortel is een penwortel. De gewone berenklauw komt voor op zonnige en halfschaduwachtige plaatsen en bloeit op matig droge tot vochtige grond. De plant groeit op grasland, in bossen en in onkruidvegetaties.

==Toepassingen==
De jonge plant is nog niet giftig (fototoxisch zie hieronder). De jonge bladeren en loten kunnen, voordat de bladeren zich helemaal hebben ontvouwen, in het voorjaar worden geplukt en als groente worden gekookt of worden toegevoegd aan soepen. De 15 tot 20 cm lange, jonge stengels kunnen als groente worden gegeten of worden toegevoegd aan soepen. De stengels moeten geplukt worden voordat het blad zich gaat ontvouwen. Oudere stengels kunnen geschild worden gegeten. In Rusland leggen ze de stengels in de zon te drogen. Er vormen zich dan zoete witte kristallen (met dank aan de gewone Wikipedia).

'''Let op!!'''  Bij sommige mensen kunnen op de huiddelen die in contact zijn geweest met het sap en die blootgesteld zijn aan zonlicht rode jeukende vlekken verschijnen; gevolgd door zwelling en blaarvorming. Het lijken brandwonden en het kan twee weken duren voordat het genezen is. Eigenlijk komt hier de naam berenklauw vandaan, want het lijkt soms of er over de huid een berenklauw is gegaan, die wonden heeft doen ontstaan. Wanneer het sap in de ogen komt, kan dit tot blindheid leiden. Als voorzorgsmaatregel moet dus elk contact met het plantensap vermeden worden. Als dit toch gebeurd is, moet het sap zo snel mogelijk worden afgespoeld en blootstelling aan zonlicht van de huiddelen worden vermeden.

'''Reuzenberenklauw'''
Bovenstaande huidreactie is bij de reuzenberenklauw veel ernstiger. ''Heracleum mantegazzianum'' is een zeer hoge plant tot wel 3 meter hoog. Deze zorgt op sommige plaatsen voor een probleem, als de vele zaden zich verspreid hebben waaruit talloze planten komen die samen een dicht veld vormen. Als ze bloeien zijn ze prachtig
, daarna zouden ze zouden gemaaid moet worden zodat zich geen zaden vormen. Hier en daar is geprobeerd ze met varkens in toom te houden. Zij wroeten in de bodem, terwijl hun dikke huid voorkomt dat ze last krijgen van de irriterende stoffen.

==Recepten==

[[Bestand:gewone berenklauw.jpg|thumb|100px|klaar voor de pan]]
'''Gestoofde jonge loten'''

Stoof de jonge loten met wat boter en net genoeg water totdat de stengels zacht zijn geworden. Ongeveer 10 minuten. Strooi er peper en zout over en besprenkel met een beetje citroensap. "This is unequivocally one of the best vegetables I have eaten." Roger Phillips in Wild Food.

'''Aardappelpuree met gewone berenklauwzaadjes'''

Zet de aardappels op met weinig water zodat de aardappels ongeveer tot de helft onder staan. Strooi er wat zout overheen. Vijzel ondertussen de berenklauwzaadjes zodat de aroma’s vrijkomen. Giet eventueel overtollig kookvocht af als de aardappels gaar zijn en pureer met de rest van het kookvocht en een behoorlijke scheut olijfolie, wat gemalen peper en de zaadjes. Strooi er wat achtergehouden zaadjes overheen. Recept van Roel van Kollem.
[[Bestand:Berenklauw geopend.jpg|thumb|200px|geopend blad]]
'''Hartige berenklauwcakejes'''

Ingrediënten voor 15 cakejes

* jonge bladeren van berenklauw (bijvoorbeeld uit pasgemaaide bermen)
* 40 gram kikkererwtenmeel
* 40 gram zelfrijzend bakmeel
* 40 gram volkorenmeel
* 40 ml olijfolie
* een volle eetlepel gebroken lijnzaad
* een volle eetlepel sesamzaad
* 1 ei
* snufje zout
* 60 ml water

Was de bladeren en snij ze fijn. Meng met de overige ingrediënten en kneed tot een soepele bal Voeg desgewenst extra water toe.
Verdeel het deeg over de bakvormpjes.

Bak 30 minuten in een voorverwarmde oven van 175 graden Celsius. Of zoveel langer tot de cakejes goudbruin zijn.

Voor degene die van pittig houdt ook lekker met ongeveer 25 gram geraspte oude kaas erdoor.

Recept Wies Teepe van Eten uit de natuur.

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]

Framboos

2021-04-07T06:41:04Z

Ctamminga:

De framboos (''Rubus idaeus'') is een inheemse plant, die op open plaatsen in het bos en langs bosranden voorkomt. De plant is een heester waarvan de stengels tot 2 meter lang kunnen worden.

Elk jaar worden nieuwe stengels uit wortelopslag gevormd. Bij de zomerframboos dragen alleen de tweejarige stengels vrucht, waarna deze afsterven. Bij de herfstframboos dragen daarentegen de toppen van de eenjarige scheuten de vruchten.   De bloei is van eind mei tot eind juni. De framboos kan zich zelf bestuiven, maar door insectenbestuiving wordt de vruchtzetting bevorderd. De framboos bestaat uit vele vruchtjes en is een steenvrucht. In tegenstelling tot de braam laat de framboos makkelijk los van de bloembodem.

De meeste rassen dragen rode vruchten, maar enkele rassen hebben gele vruchten. Er zijn, afhankelijk van het ras, bij de zomerframbozen rijpe vruchten vanaf eind juni tot half augustus. Bij de herfstframbozen zijn er rijpe vruchten vanaf begin augustus tot de eerste week van oktober en bij een doorteelt ook in mei tot half juli. Per ras duurt de oogst bij herfstframbozen zes tot acht weken.

==Toepassingen==
De vruchten kunnen zowel rauw of gekookt gegeten worden en worden verwerkt in jam en tot sap.
Om de wortel eetbaar te maken moet het lang worden gekookt. De wortel mag echter niet te jong en niet te oud zijn. Verzamel jonge scheuten als ze in de lente net uit de grond komen en ze nog zacht zijn. Pel de jonge scheuten en eet ze rauw of gekookt. Van gedroogde bladeren kan thee worden gezet.

==Andere soorten==
Op de buitenplaatsen van 't Gooi en in Friesland en ook in parken komt de prachtframboos (''Rubus spectabilis'') voor. De bloemen zijn cyclaam-kleurig. Vooral opvallend zijn de oranje vruchten. Deze zijn eetbaar.

De roodbloeiende framboos (''Rubus odoratus'') is een verwilderde frambozensoort uit Noord-Amerika. Houdt van niet te droge standplaatsen en heeft rode of paarse bloemen.

==Recept==

[[Bestand:Bushcraftweekend 09 12 summerpudding 2.jpg|300px|thumb|right|''foto Jacqueline Raaijmakers'']]'''Wilde summerpudding'''

* 8 à 10 sneetjes oud brood, korsten verwijderd
* 2 à 3 eetlepels water
* 100 à 150 g fijne suiker
* 900 g gemengde bosvruchten zoals blauwe bosbes, framboos, braam, bosaardbei

Beleg een 9 dl puddingvorm met de sneetjes brood zodat er geen plekje onbedekt is. Druk het brood goed aan. Hou genoeg brood over om de bovenkant te bedekken.
Verwarm het water met de suiker zodat de suiker oplost. Voeg het fruit toe en laat een paar minuten verwarmen. Zeef het fruit kort en doe de vruchten met aanhangend vocht in de puddingvorm en dek af met het resterende brood. Dek de vorm af met een bord en leg daar iets zwaars bovenop. Laat een nacht op een koele plaats staan. Kook het gezeefde vocht (ongeveer 150 ml) op tot een stroperige saus en laat afkoelen.
Stort de pudding de volgende dag en giet er de saus overheen. Serveer met on- of lichtgeklopte room. (Eigenlijk moet het dubble cream zijn die van zichzelf dik is.) Heel Engels en ongelooflijk lekker.

Recept van de onvolprezen Roger Phillips.

 {{wildplukwijzer|frambozen|framboos}}

*Blad > Th
'''Verzamelen: maart-mei'''

*Vruchten > Sa, Ja, Si
'''Verzamelen: juli-september'''

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]

[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]

Framboos

2021-04-07T06:40:16Z

Ctamminga:

De framboos (''Rubus idaeus'') is een inheemse plant, die op open plaatsen in het bos en langs bosranden voorkomt. De plant is een heester waarvan de stengels tot 2 meter lang kunnen worden.

Elk jaar worden nieuwe stengels uit wortelopslag gevormd. Bij de zomerframboos dragen alleen de tweejarige stengels vrucht, waarna deze afsterven. Bij de herfstframboos dragen daarentegen de toppen van de eenjarige scheuten de vruchten.   De bloei is van eind mei tot eind juni. De framboos kan zich zelf bestuiven, maar door insectenbestuiving wordt de vruchtzetting bevorderd. De framboos bestaat uit vele vruchtjes en is een steenvrucht. In tegenstelling tot de braam laat de framboos makkelijk los van de bloembodem.

De meeste rassen dragen rode vruchten, maar enkele rassen hebben gele vruchten. Er zijn, afhankelijk van het ras, bij de zomerframbozen rijpe vruchten vanaf eind juni tot half augustus. Bij de herfstframbozen zijn er rijpe vruchten vanaf begin augustus tot de eerste week van oktober en bij een doorteelt ook in mei tot half juli. Per ras duurt de oogst bij herfstframbozen zes tot acht weken.

==Toepassingen==
De vruchten kunnen zowel rauw of gekookt gegeten worden en worden verwerkt in jam en tot sap.
Om de wortel eetbaar te maken moet het lang worden gekookt. De wortel mag echter niet te jong en niet te oud zijn. Verzamel jonge scheuten als ze in de lente net uit de grond komen en ze nog zacht zijn. Pel de jonge scheuten en eet ze rauw of gekookt. Van gedroogde bladeren kan thee worden gezet.

==Andere soorten==
Op de buitenplaatsen van 't Gooi en in Friesland en ook in parken komt de prachtframboos (Rubus spectabilis) voor. De bloemen zijn cyclaam-kleurig. Vooral opvallend zijn de oranje vruchten. Deze zijn eetbaar.

De roodbloeiende framboos (Rubus odoratus) is een verwilderde frambozensoort uit Noord-Amerika. Houdt van niet te droge standplaatsen en heeft rode of paarse bloemen.

==Recept==

[[Bestand:Bushcraftweekend 09 12 summerpudding 2.jpg|300px|thumb|right|''foto Jacqueline Raaijmakers'']]'''Wilde summerpudding'''

* 8 à 10 sneetjes oud brood, korsten verwijderd
* 2 à 3 eetlepels water
* 100 à 150 g fijne suiker
* 900 g gemengde bosvruchten zoals blauwe bosbes, framboos, braam, bosaardbei

Beleg een 9 dl puddingvorm met de sneetjes brood zodat er geen plekje onbedekt is. Druk het brood goed aan. Hou genoeg brood over om de bovenkant te bedekken.
Verwarm het water met de suiker zodat de suiker oplost. Voeg het fruit toe en laat een paar minuten verwarmen. Zeef het fruit kort en doe de vruchten met aanhangend vocht in de puddingvorm en dek af met het resterende brood. Dek de vorm af met een bord en leg daar iets zwaars bovenop. Laat een nacht op een koele plaats staan. Kook het gezeefde vocht (ongeveer 150 ml) op tot een stroperige saus en laat afkoelen.
Stort de pudding de volgende dag en giet er de saus overheen. Serveer met on- of lichtgeklopte room. (Eigenlijk moet het dubble cream zijn die van zichzelf dik is.) Heel Engels en ongelooflijk lekker.

Recept van de onvolprezen Roger Phillips.

 {{wildplukwijzer|frambozen|framboos}}

*Blad > Th
'''Verzamelen: maart-mei'''

*Vruchten > Sa, Ja, Si
'''Verzamelen: juli-september'''

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]

[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]

Meidoorn

2021-04-05T08:00:49Z

Ctamminga:

[[Bestand:Bloeiende meidoorn.jpg|thumb|200px|right|Bloeiende meidoorn]]
De meidoorn (''Crataegus monogyna'') groeit met doornige takken meestal als struik, maar kan als boom wel zo’n zes meter hoog worden. Groeit langs bosranden, in duinen, bermen en wordt veel aangeplant als of in hagen. Laat zich goed snoeien in haagvormen. Bij achterwege laten van het snoeien ontstaan stammetjes met een brede grote kroon en een dichte wirwar van stekelige takken.
Sinds duizenden jaren groeit de meidoorn in de hele Lage Landen en wordt ook wel de witte doorn, haagappel of haagdoorn genoemd. De meidoorn werd vaak gebruikt als beschermheg, al dan niet gevlochten, rond weides en akkers (vaak in combinatie met de sleedoorn): om vee binnen (de weide) of juist buiten (de akker, moestuin of boomgaard) te houden. Meidoornhagen bieden onderdak aan ontelbare vlinders, zangvogels, konijnen en dassen.
In april verschijnen de jonge blaadjes, van mei tot juni de roomwitte bloemetjes en in augustus, september zijn de rode tot donkerrode bessen rijp. Zowel de jonge blaadjes, de bloesems als de bessen zijn te eten.

De tweestijlige meidoorn (''Crataegus Laevigata'') is veel minder algemeen dan de eenstijlige en onderscheidt zich hiervan door de minder ingesneden bladeren en de vruchten met twee kernen, in plaats van één.

==Gebruik en toepassingen==
[[Bestand:Meidoornblad.jpg|thumb|200px|right|Meidoornblaadjes]]Alle onderdelen van de plant worden medicinaal gebruikt, van oudsher vooral bij hartklachten. De verbeterde doorbloeding van de hartkransaders en bloeddrukverlagende werking zijn inmiddels wetenschappelijk aangetoond.

'''Blaadjes'''

De jonge, lichtgroene malse blaadjes zijn rauw goed te eten, zo van de struik of in salades. De volwassen bladeren zijn te stug om rauw te eten, maar er kan wel thee van worden gezet of de bladeren kunnen gebruikt worden bij de bereiding van kruidenwijn.
[[Bestand:Meidoornbloemen.jpg|thumb|200px|right|Meidoornbloesem]]

'''Bloemen'''

De sterk geurende roomwitte bloesems van de meidoorn zijn te gebruiken als garnering van salades, nagerechten of drankjes. Ze kunnen ook als basis dienen voor sorbets, siroop of (mousserende) wijn. Gemengd met suiker, kunnen er andere gerechten mee worden gearomatiseerd.
Begin april zijn ook de bloemknopjes als groenten te eten of in te maken op dezelfde manier als kappertjes.

[[Bestand:Meidoorn bessen.jpg|thumb|200px|right|Meidoornbessen. Illustratie Michiel Bussink]]
'''Bessen'''

De groene meidoornbesjes verkleuren in augustus, september naar vuurrood. Ze lijken wat op rozenbottels, maar dan kleiner en ronder en vaak ook dieper rood. De bessen worden wel denigrerend ‘meelbes’ genoemd. De melige smaak van die bes verklaart die bijnaam evenals verschillende gezegden als ‘Zijn wijsheid is nog geen bes van een meidoorn waard’. Maar ook: ‘Als alle vruchten mislukken, zijn de meidoornbessen welkom’. Meidoornbessen zijn kortom eetbaar, maar je moet er wel wat van maken. Na de eerste vorst verbetert de smaak wat, maar de kans is wel groot dat de vogels de bessen dan al hebben opgegeten.

==Cultuurhistorie==
Het in bloei komen van de meidoorn in mei – maar tegenwoordig al vanaf eind april – was in heel Europa een grote gebeurtenis.

''De meidoorn-komste brengt de hemel op aarde''

''door alle lenteleven suizelt één zoet woord.''

''En blijder blink de hemel''

''want de aarde heeft gehoord.''

Algernon Charles Swinburne (1837-1909), vertaler onbekend

Zodra de meidoornbloempjes zich ontpopten, werd er door de Kelten gejubeld en getrouwd. Nog tot in de twintigste eeuw versierden de Grieken het huwelijksaltaar met meidoornbloesem. Bij een flinke bloeiende meidoornhaag is associatie met trouwen begrijpelijk: het oogt als één grote maagdelijke bruidssluier. Het verhaal wil dat een maagd voor altijd mooi zal blijven als ze zich op de eerste meidag besprenkelt met de dauw van de bloeiende meidoorn.

==Recept==

'''Meidoornbessnoepjes'''

*1 kilo meidoornbessen
*sap van 1 citroen
*water
*450 gram suiker
*paar eetlepels gemalen kokos

De gewassen bessen, zonder steeltjes, in een bodempje water met het citroensap opzetten. Ruim drie kwartier met deksel op de pan zachtjes laten pruttelen. Af en toe roeren. Dan laten uitlekken in een natgemaakte doek. Per 6 deciliter sap 450 gram suiker toevoegen en ongeveer een uur zachtjes laten pruttelen. Af en toe een druppel op een schoteltje laten afkoelen om te kijken of het al stijf wordt. Zodra dat het geval is de siroop uitgieten in een bakje of schaaltje en laten afkoelen. In kleine vierkante stukjes snijden en door de kokos rollen.
Het bessenrood van deze snoepjes, een soort Turks fruit, contrasteert met de gebruikte spierwitte kokos: alsof het tegelijkertijd voor- en najaar is. De meidoornbesjessnoepjes zijn lang te bewaren. Serveer ze bijvoorbeeld bij de koffie of thee.

Recept Michiel Bussink.

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]

[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Categorie:November]]

Asperge

2021-04-05T07:57:45Z

Ctamminga:

[[Bestand:Asperge-bosvogelmelk.jpg|thumb|200px|Bosvogelmelk of Pruissische asperge, die in Nederland zeer zeldzaam is]]
Over de wilde asperge bestaat nogal wat verwarring; in bijvoorbeeld het Frans en het Engels wordt er vaak bosvogelmelk (''Ornithogalum pyrenaicum'') bedoeld met 'wilde asperge', wat eigenlijk een hyacintachtige is. De bosvogelmelk (ook wel Pruisische asperge genoemd in het Nederlands) is in Nederland zeer zeldzaam en ziet er beduidend anders uit dan de asperges die wij kennen, meer als een soort korenaar. Veel meer voorkomend is de echte asperge (''Asparagus officinalis''), waarvan de mannelijke plant er precies uitziet als de groene asperges die je bij de groenteboer vindt. Dit artikel gaat over de laatstgenoemde soort.

[[Bestand:Asperge 1.jpg|thumb|300px|Mannelijke plant van de wilde asperge]]
==Kenmerken en voorkomen==
De wilde asperge in Nederland is eigenlijk een verwilderde plant. De besjes van de gecultiveerde aspergeplant werden door vogels opgegeten en via hun uitwerpselen verspreidden zij de zaden. De asperge groeit het best op zanderige grond en is licht zoutminnend, waardoor hij voornamelijk in het duingebied langs de Nederlandse kust en op de Waddeneilanden te vinden is. Ook komt hij op enkele plaatsen in Zuid-Limburg voor.[http://waarneming.nl/soort/maps/20811?from=1980-01-01&to=2011-04-24]

De asperge heeft vrouwelijke en mannelijke planten. Beiden zijn even smakelijk en eetbaar, maar de mannelijke plant vormt veel dikkere stengels, waardoor de vrouwelijke plant voor de commerciële teelt eigenlijk niet wordt gebruikt. De scheuten van de wilde mannelijke plant zijn daardoor met hun zilvergroene stelen en paarsgroene bloemhoofden duidelijk herkenbaar als groene asperges, zij het vaak iets dunner. De vrouwelijke plant is nog dunner en veel meer vertakt, maar heeft dezelfde glimmende zilvergroene stelen.

De vrouwelijk plant vormt na de bloei rode besjes van 6-10 mm groot, maar deze zijn giftig.[http://www.gardengrow.co.nz/plant/Asparagus]

==Oogsten en gebruik==
Oogst de asperge zo vroeg mogelijk in het seizoen, eind april/begin mei, wanneer de scheuten nog jong en mals zijn. Zeker de vrouwelijke scheuten worden snel taai/houterig en zijn dan alleen nog maar geschikt om eventueel soep van te trekken. Breek de scheuten van de plant af, dit is meteen een goede manier om te testen of ze nog niet te houterig zijn geworden. Buigen ze eerder dan dat ze breken of moet je moeite doen om ze te breken, dan ben je waarschijnlijk te laat.

De asperge is een overblijvende plant, en kan dus ieder jaar op dezelfde plekken geoogst worden. Ook kun je vaak in een seizoen meerdere scheuten van dezelfde plant oogsten.

'''Verzamelen: april-mei'''

Morielje

2021-04-05T07:53:31Z

Ctamminga:

[[Bestand:Morieljeoogst.jpg|thumb|400px]]De '''morielje''' (''Morchella'') of morille is een sponsachtig type zakjeszwam. Het is een bekende, zeer gewaardeerde (wel prijzige) paddenstoel.

==Herkennen==
De morielje heeft een witte tot okergele holle steel die glad of gegroefd of korrelig kan zijn. De hoed heeft raat-achtige ribben, die bij de kegelmorielje min of meer recht naar beneden geordende cellen vormen, net als bij de kapjesmorielje. Bij de gewone morielje zijn ze onregelmatiger geplaatst. De kleur van de hoed loopt uiteen van donkerbruin tot zwart (kapjesmorielje) of geel tot bruinzwart (gewone morielje en kegelmorielje).

==Verwarring met voorjaarskluifzwam==
De morielje kan verward worden met de giftige voorjaarskluifzwam, die ook wel valse morielje wordt genoemd. Het grootste verschil met de morielje wordt het duidelijkst zichtbaar wanneer je hem doorsnijdt. De morieljes hebben allemaal een steel en hoed die één open kamer aan de binnenkant hebben, terwijl de valse morielje meerdere kronkelende kamers heeft of zelfs helemaal dicht is.
[[Bestand:Morielje camouflage.jpg|thumb|200px|right|Ze zijn meesters in camouflage]]
==Voorkomen==
In Nederland zijn de meest bekende soorten: gewone morielje, kegel- en kapjesmorielje. Inmiddels zijn er 7 in Nederland soorten bekend.[https://www.allesoverpaddenstoelen.nl/AOP_Morchella.html.ogg] Je kan hier [https://www.mycologen.nl/wp-content/uploads/2020/06/Morchella_v1-2.pdf?fbclid=IwAR0KZuOL_eg04AKHKp_93VlvbQ-NmRez2__8SmraGOI9-VnaDraJrE1qY6M.ogg] een sleutel downloaden om de verschillende soorten te determineren.

Hoewel veel mensen er hun eigen theorieën op na houden over de bodem of bomen waarbij ze groeien, loopt dat in de praktijk sterk uiteen. Wel groeien ze vaak op verstoorde plekken (spoor van een jeep, na een brand, etc.)[http://botit.botany.wisc.edu/toms_fungi/morel.html]. Morieljes kunnen zowel in symbiose met boomwortels als op dood organisch materiaal groeien. Wanneer ze gekweekt worden (iets dat bijzonder lastig is en op commerciële schaal nog niet haalbaar), gebeurt dat op organische ondergrond. Vaak groeien morieljes ook in een lijn, dus als je er twee hebt gevonden, kijk dan of er in het verlengde daarvan meer groeien. In Nederland groeien morieljes voornamelijk in de duinen en aan de kust. Door de onvoorspelbare vindbaarheid en de mystiek rondom de morielje is het een gewaardeerde paddenstoel, hoewel zijn smaak erg subtiel is.

Alle morieljes staan in Nederland op de Rode Lijst[http://nl.wikipedia.org/wiki/Nederlandse_Rode_lijst_%28paddenstoelen_F_t/m_J%29][http://nl.wikipedia.org/wiki/Nederlandse_Rode_lijst_%28paddenstoelen_K_t/m_O%29], dus pluk met respect. Wel is het op veel plekken door de grondeigenaar verboden de paddenstoelen te plukken.

Voor wie meer wil weten over hoe morieljes groeien, is de website van [http://botit.botany.wisc.edu/toms_fungi/morel.html Tom Volk (the morel life cycle)] een absolute aanrader.

==Eetbaarheid==
De gehele morielje is eetbaar, maar dient voor consumptie gekookt te worden, omdat hij gifstoffen (Hydrazine) bevat, welke bij verhitting verdwijnen [http://en.wikipedia.org/wiki/Morchella#Toxicity]

'''Verzamelen: april-mei'''

==Recepten==

''Kruidensalade met gebakken morieljes''
* 20 gr gedroogde kegelmorielje; 3 uur geweekt in 1 dl water
* 100 gr groene sla
* 100 gr spinazie
* 100 gr tuinkruiden: dille, peterselie, kervel, bernagie, citroenmelisse, zuring, paardenbloemblad, jong blad van brandnetel
* 1 bos bieslook
* 1 theelepel boter
* 2 theelepels notenolie + 4 eetlepels olie
* zout en peper, 1 theelepel mosterd
* 4 eetlepels frambozenazijn

Was en snijd alle groenten en kruiden en drapeer deze op vier borden.

Giet de paddenstoelen af en bewaar het weekwater. Roerbak de morieljes 3 minuten in de boter en de notenolie met zout en peper naar smaak. Schep ze op de groenten.

Giet het weekwater in de nog warme koekenpan samen met de azijn. Meng de mosterd en de olie erdoor en druppel de saus over de salade en de morieljes.

Bron: Barbara Rias-Bucher: Gezonder leven – vegetarisch eten

==Meer foto's==
<gallery widths=300px heights=200px perrow=3>
Bestand:Morielje.jpg|
Bestand:Morielje 2.jpg|
Bestand:Morielje groot.jpg|Massive morel that Kelly Young picked up along the railroad tracks south of Walnut, Iowa. It weighs 1.5 lbs, it's 15 inches high and 14 inches around. Photo credit: Iowa DNR
</gallery>

[[categorie:April]]
[[categorie:Mei]]
[[categorie:Paddenstoel]]

Blaassilene

2021-04-05T07:41:14Z

Ctamminga:

[[Bestand:Blaassilene.jpg|thumb|600px|right]] De bladeren van ''Silene vulgaris'' kunnen gekookt gegeten worden als spinazie.

Voor meer informatie ga naar de pagina van MergenMetz over deze plant: [https://mergenmetz.nl/tuin/groentesoorten/blaassilene/.ogg]

*Jong blad kan bereid worden als groente

'''Verzamelen: april-mei'''

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]

Dovenetel

2021-04-02T15:45:56Z

Ctamminga:

'''Paarse dovenetel'''

Paarse dovenetel (Lamium purpurea) is een zeer algemene eenjarige soort. Paarse dovenetel wordt niet erg hoog, de bladeren zitten in een gedrongen piramide waaruit de lichtpaarse bloemen naar vier kanten uitsteken. Deze meestal iets paars aangelopen plant kan het hele jaar bloeien; de voornaamste bloeitijd is in het voorjaar. De soort houdt van allerlei verborgen enigszins zonnige hoekjes onder heggen, aan muurkanten, in plantsoen en moestuinen, als de grond maar voedzaam genoeg is. De bloemen hebben een honingmerk waarop de hommels afkomen.

Enkele soorten lijken op paarse dovenetel zoals de Gestreepte of gevlekte dovenetel, Lamium maculatum. Deze heeft op de bladeren een witte middenstreep of vlek.

De ingesneden dovenetel, Lamium hybridum, heeft iets meer ingesneden blad.

De brede dovenetel, Lamium confertum, is zeldzaam en heeft blad dat meer breed is dan lang,

<gallery widths=400 heights=276 perrow=2>
Bestand:Witte dovenetel.jpg|Witte dovenetel
Bestand:Paarse dovenetel.jpg|Paarse dovenetel
</gallery>

'''Witte dovenetel'''

Lamium album is een grotere soort dan de paarse en is meerjarig. Hij verbreidt zich door middel van wortelstokken. De bloemen met hun gewelfde bovenlip verschijnen in het voorjaar. Ze staan in etages rond de vierkante stengel in de bladoksels.

'''Bonte gele dovenetel'''

Deze soort is van een ander geslacht dan de hierboven beschreven planten, nl Lamiastrum galeobdolon subsp argentatum. De grote gele bloemen vallen in hun voorkeursbiotoop als schaduwrijke plaatsen direct op. Meestal zijn hele matten van deze bonte plant te vinden.

Er zijn verschillende ondersoorten, waarvan sommige verwilderd zijn uit tuinafval dat in de natuur gedumpt is. De grote en de kleine gele dovenetel is niet algemeen in Nederland.

==Geneeskundige werking==

De hele plant is geneeskrachtig, bloedstelpend, diuretisch, en een tonicum. Laboratorium testen geven aan dat olie van Lamium purpureum zaad veel antioxydanten bevat en in de toekomst gebruikt kan worden als een voedingssupplement.
Een aftreksel van de plant is heel goed bij bloedingen terwijl verse gekneusde blaadjes extern aangebracht kan worden bij snijwondjes.
Het gedroogde kruid, in de vorm van thee en gezoet met honing, bevordert het transpireren en werkt op de nieren. Thee van de verse plant is heel laxerend en een goed tonicum.

Een extract van de witte dovenetel werkt tegen vrouwenkwalen. In de Middeleeuwen werd hoopte men er tuberculose mee te kunnen genezen.

==Leuke weetjes==
Zoals alle planten uit de familie van de lipbloemen hebben de bladeren bij kneuzing een doordringende voor iedere soort kenmerkende geur.

Je kunt de nectar uit de bloemen van de witte dovenetel zuigen. Dat weten ook de hommels die geen lange tong hebben: zij maken aan de zijkant van de bloem een gaatje zodat ze met hun korte tong toch het lekkers kunnen oplikken.

De naam dovenetel komt van de oude betekenis doof = niet werkend, gedoofd. De bladeren en stengels lijken sterk op die van de brandnetel, maar hebben geen netels met mierenzuur.

==Culinair toepasbaar==

Pluk de bladeren bij voorkeur als de bloemen zijn uitgekomen, eet de bladeren rauw of kook ze 10 minuten.
De bloemetjes staan ook mooi over een salade.
De bloemen kan je drogen om er in de winter, eventueel samen met andere kruiden, thee van te maken.
Pluk de bloemen en droog ze op een donkere, warme luchtige plek.

Jong blad van de witte dovenetel wordt in het voorjaar toegepast in wilde kruidensalades. Ze zijn te gebruiken als spinazieblaadjes en er is lekkere soep van te koken.

De bloemen – vooral de witte - zijn een decoratie van soepen en desserts.

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]

Dovenetel

2021-04-02T15:42:49Z

Ctamminga:

'''Paarse dovenetel'''

Paarse dovenetel (Lamium purpurea) is een zeer algemene eenjarige soort. Paarse dovenetel wordt niet erg hoog, de bladeren zitten in een gedrongen piramide waaruit de lichtpaarse bloemen naar vier kanten uitsteken. Deze meestal iets paars aangelopen plant kan het hele jaar bloeien; de voornaamste bloeitijd is in het voorjaar. De soort houdt van allerlei verborgen enigszins zonnige hoekjes onder heggen, aan muurkanten, in plantsoen en moestuinen, als de grond maar voedzaam genoeg is. De bloemen hebben een honingmerk waarop de hommels afkomen.

Enkele soorten lijken op paarse dovenetel zoals de Gestreepte of gevlekte dovenetel, Lamium maculatum. Deze heeft op de bladeren een witte middenstreep of vlek.

De ingesneden dovenetel, Lamium hybridum, heeft iets meer ingesneden blad.

De brede dovenetel, Lamium confertum, is zeldzaam en heeft blad dat meer breed is dan lang,

<gallery widths=400 heights=276 perrow=2>
Bestand:Witte dovenetel.jpg|Witte dovenetel
Bestand:Paarse dovenetel.jpg|Paarse dovenetel
</gallery>

'''Witte dovenetel'''

Lamium album is een grotere soort dan de paarse en is meerjarig. Hij verbreidt zich door middel van wortelstokken. De bloemen met hun gewelfde bovenlip verschijnen in het voorjaar. Ze staan in etages rond de vierkante stengel in de bladoksels.

'''Bonte gele dovenetel'''

Deze soort is van een ander geslacht dan de hierboven beschreven planten, nl Lamiastrum galeobdolon subsp argentatum. De grote gele bloemen vallen in hun voorkeursbiotoop als schaduwrijke plaatsen direct op. Meestal zijn hele matten van deze bonte plant te vinden.

Er zijn verschillende ondersoorten, waarvan sommige verwilderd zijn uit tuinafval dat in de natuur gedumpt is. De grote en de kleine gele dovenetel is niet algemeen in Nederland.

==Geneeskundige werking==

De hele plant is geneeskrachtig, bloedstelpend, diuretisch, en een tonicum. Laboratorium testen geven aan dat olie van Lamium purpureum zaad veel antioxydanten bevat en in de toekomst gebruikt kan worden als een voedingssupplement.
Een aftreksel van de plant is heel goed bij bloedingen terwijl verse gekneusde blaadjes extern aangebracht kan worden bij snijwondjes.
Het gedroogde kruid, in de vorm van thee en gezoet met honing, bevordert het transpireren en werkt op de nieren. Thee van de verse plant is heel laxerend en een goed tonicum.

==Leuke weetjes==
Zoals alle planten uit de familie van de lipbloemen hebben de bladeren bij kneuzing een doordringende voor iedere soort kenmerkende geur.

Je kunt de nectar uit de bloemen van de witte dovenetel zuigen. Dat weten ook de hommels die geen lange tong hebben: zij maken aan de zijkant van de bloem een gaatje zodat ze met hun korte tong toch het lekkers kunnen oplikken.

De naam dovenetel komt van de oude betekenis doof = niet werkend, gedoofd. De bladeren en stengels lijken sterk op die van de brandnetel, maar hebben geen netels met mierenzuur.

==Culinair toepasbaar==

Pluk de bladeren bij voorkeur als de bloemen zijn uitgekomen, eet de bladeren rauw of kook ze 10 minuten.
De bloemetjes staan ook mooi over een salade.
De bloemen kan je drogen om er in de winter, eventueel samen met andere kruiden, thee van te maken.
Pluk de bloemen en droog ze op een donkere, warme luchtige plek.

Jong blad van de witte dovenetel wordt in het voorjaar toegepast in wilde kruidensalades. Ze zijn te gebruiken als spinazieblaadjes en er is lekkere soep van te koken.

De bloemen – vooral de witte - zijn een decoratie van soepen en desserts.

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]

Dovenetel

2021-04-02T15:41:13Z

Ctamminga:

'''Paarse dovenetel, lamium purpureum'''

Paarse dovenetel (Lamium purpurea) is een zeer algemene eenjarige soort. Paarse dovenetel wordt niet erg hoog, de bladeren zitten in een gedrongen piramide waaruit de lichtpaarse bloemen naar vier kanten uitsteken. Deze meestal iets paars aangelopen plant kan het hele jaar bloeien; de voornaamste bloeitijd is in het voorjaar. De soort houdt van allerlei verborgen enigszins zonnige hoekjes onder heggen, aan muurkanten, in plantsoen en moestuinen, als de grond maar voedzaam genoeg is. De bloemen hebben een honingmerk waarop de hommels afkomen.

Enkele soorten lijken op paarse dovenetel zoals de Gestreepte of gevlekte dovenetel, Lamium maculatum. Deze heeft op de bladeren een witte middenstreep of vlek.

De ingesneden dovenetel, Lamium hybridum, heeft iets meer ingesneden blad.

De brede dovenetel, Lamium confertum, is zeldzaam en heeft blad dat meer breed is dan lang,

==Geneeskundige werking==

De hele plant is geneeskrachtig, bloedstelpend, diuretisch, en een tonicum. Laboratorium testen geven aan dat olie van Lamium purpureum zaad veel antioxydanten bevat en in de toekomst gebruikt kan worden als een voedingssupplement.
Een aftreksel van de plant is heel goed bij bloedingen terwijl verse gekneusde blaadjes extern aangebracht kan worden bij snijwondjes.
Het gedroogde kruid, in de vorm van thee en gezoet met honing, bevordert het transpireren en werkt op de nieren. Thee van de verse plant is heel laxerend en een goed tonicum.

<gallery widths=400 heights=276 perrow=2>
Bestand:Witte dovenetel.jpg|Witte dovenetel
Bestand:Paarse dovenetel.jpg|Paarse dovenetel
</gallery>

'''Witte dovenetel'''

Lamium album is een grotere soort dan de paarse en is meerjarig. Hij verbreidt zich door middel van wortelstokken. De bloemen met hun gewelfde bovenlip verschijnen in het voorjaar. Ze staan in etages rond de vierkante stengel in de bladoksels.

'''Bonte gele dovenetel'''

Deze soort is van een ander geslacht dan de hierboven beschreven planten, nl Lamiastrum galeobdolon subsp argentatum. De grote gele bloemen vallen in hun voorkeursbiotoop als schaduwrijke plaatsen direct op. Meestal zijn hele matten van deze bonte plant te vinden.

Er zijn verschillende ondersoorten, waarvan sommige verwilderd zijn uit tuinafval dat in de natuur gedumpt is. De grote en de kleine gele dovenetel is niet algemeen in Nederland.

==Leuke weetjes==
Zoals alle planten uit de familie van de lipbloemen hebben de bladeren bij kneuzing een doordringende voor iedere soort kenmerkende geur.

Je kunt de nectar uit de bloemen van de witte dovenetel zuigen. Dat weten ook de hommels die geen lange tong hebben: zij maken aan de zijkant van de bloem een gaatje zodat ze met hun korte tong toch het lekkers kunnen oplikken.

De naam dovenetel komt van de oude betekenis doof = niet werkend, gedoofd. De bladeren en stengels lijken sterk op die van de brandnetel, maar hebben geen netels met mierenzuur.

==Culinair toepasbaar==

Pluk de bladeren bij voorkeur als de bloemen zijn uitgekomen, eet de bladeren rauw of kook ze 10 minuten.
De bloemetjes staan ook mooi over een salade.
De bloemen kan je drogen om er in de winter, eventueel samen met andere kruiden, thee van te maken.
Pluk de bloemen en droog ze op een donkere, warme luchtige plek.

Jong blad van de witte dovenetel wordt in het voorjaar toegepast in wilde kruidensalades. Ze zijn te gebruiken als spinazieblaadjes en er is lekkere soep van te koken.

De bloemen – vooral de witte - zijn een decoratie van soepen en desserts.

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]

Dovenetel

2021-04-02T15:38:35Z

Ctamminga:

'''Paarse dovenetel, lamium purpureum'''

Paarse dovenetel (Lamium purpurea) is een zeer algemene eenjarige soort. Paarse dovenetel wordt niet erg hoog, de bladeren zitten in een gedrongen piramide waaruit de lichtpaarse bloemen naar vier kanten uitsteken. Deze meestal iets paars aangelopen plant kan het hele jaar bloeien; de voornaamste bloeitijd is in het voorjaar. De soort houdt van allerlei verborgen enigszins zonnige hoekjes onder heggen, aan muurkanten, in plantsoen en moestuinen, als de grond maar voedzaam genoeg is. De bloemen hebben een honingmerk waarop de hommels afkomen.

Enkele soorten lijken op paarse dovenetel zoals de Gestreepte of gevlekte dovenetel, Lamium maculatum. Deze heeft op de bladeren een witte middenstreep of vlek.

De ingesneden dovenetel, Lamium hybridum, heeft iets meer ingesneden blad.

De brede dovenetel, Lamium confertum, is zeldzaam en heeft blad dat meer breed is dan lang,

==Geneeskundige werking==

De hele plant is geneeskrachtig, bloedstelpend, diuretisch, en een tonicum. Laboratorium testen geven aan dat olie van Lamium purpureum zaad veel antioxydanten bevat en in de toekomst gebruikt kan worden als een voedingssupplement.
Een aftreksel van de plant is heel goed bij bloedingen terwijl verse gekneusde blaadjes extern aangebracht kan worden bij snijwondjes.
Het gedroogde kruid, in de vorm van thee en gezoet met honing, bevordert het transpireren en werkt op de nieren. Thee van de verse plant is heel laxerend en een goed tonicum.

==Culinair toepasbaar==

Pluk de bladeren bij voorkeur als de bloemen zijn uitgekomen, eet de bladeren rauw of kook ze 10 minuten.
De bloemetjes staan ook mooi over een salade.
De bloemen kan je drogen om er in de winter, eventueel samen met andere kruiden, thee van te maken.
Pluk de bloemen en droog ze op een donkere, warme luchtige plek.

Jonge blad van de witte dovenetel wordt in het voorjaar toegepast in wilde kruidensalades. Ze zijn te gebruiken als spinazieblaadjes en er is lekkere soep van te koken.

De bloemen – vooral de witte - zijn een decoratie van soepen en desserts.

<gallery widths=400 heights=276 perrow=2>
Bestand:Witte dovenetel.jpg|Witte dovenetel
Bestand:Paarse dovenetel.jpg|Paarse dovenetel
</gallery>

'''Witte dovenetel'''

Lamium album is een grotere soort dan de paarse en is meerjarig. Hij verbreidt zich door middel van wortelstokken. De bloemen met hun gewelfde bovenlip verschijnen in het voorjaar. Ze staan in etages rond de vierkante stengel in de bladoksels.

'''Bonte gele dovenetel'''

Deze soort is van een ander geslacht dan de hierboven beschreven planten, nl Lamiastrum galeobdolon subsp argentatum. De grote gele bloemen vallen in hun voorkeursbiotoop als schaduwrijke plaatsen direct op. Meestal zijn hele matten van deze bonte plant te vinden.

Er zijn verschillende ondersoorten, waarvan sommige verwilderd zijn uit tuinafval dat in de natuur gedumpt is. De grote en de kleine gele dovenetel is niet algemeen in Nederland.

==Leuke weetjes==
Zoals alle planten uit de familie van de lipbloemen hebben de bladeren bij kneuzing een doordringende voor iedere soort kenmerkende geur.

Je kunt de nectar uit de bloemen van de witte dovenetel zuigen. Dat weten ook de hommels die zo’n lange tong hebben: zij maken aan de zijkant van de bloem een gaatje zodat ze met hun korte het lekkers kunnen oplikken.

De naam dovenetel komt van de oude betekenis doof = niet werkend, gedoofd. De bladeren en stengels lijken sterk op die van de brandnetel, maar hebben geen netels met mierenzuur.

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]

Dovenetel

2021-04-02T15:37:55Z

Ctamminga:

'''Paarse dovenetel, lamium purpureum'''

Paarse dovenetel (Lamium purpurea) is een zeer algemene eenjarige soort. Paarse dovenetel wordt niet erg hoog, de bladeren zitten in een gedrongen piramide waaruit de lichtpaarse bloemen naar vier kanten uitsteken. Deze meestal iets paars aangelopen plant kan het hele jaar bloeien; de voornaamste bloeitijd is in het voorjaar. De soort houdt van allerlei verborgen enigszins zonnige hoekjes onder heggen, aan muurkanten, in plantsoen en moestuinen, als de grond maar voedzaam genoeg is. De bloemen hebben een honingmerk waarop de hommels afkomen.

Enkele soorten lijken op paarse dovenetel zoals de Gestreepte of gevlekte dovenetel, Lamium maculatum. Deze heeft op de bladeren een witte middenstreep of vlek.

De ingesneden dovenetel, Lamium hybridum, heeft iets meer ingesneden blad.

De brede dovenetel, Lamium confertum, is zeldzaam en heeft blad dat meer breed is dan lang,

==Geneeskundige werking==

De hele plant is geneeskrachtig, bloedstelpend, diuretisch, en een tonicum. Laboratorium testen geven aan dat olie van Lamium purpureum zaad veel antioxydanten bevat en in de toekomst gebruikt kan worden als een voedingssupplement.
Een aftreksel van de plant is heel goed bij bloedingen terwijl verse gekneusde blaadjes extern aangebracht kan worden bij snijwondjes.
Het gedroogde kruid, in de vorm van thee en gezoet met honing, bevordert het transpireren en werkt op de nieren. Thee van de verse plant is heel laxerend en een goed tonicum.

==Culinair toepasbaar==

Pluk de bladeren bij voorkeur als de bloemen zijn uitgekomen, eet de bladeren rauw of kook ze 10 minuten.
De bloemetjes staan ook mooi over een salade.
De bloemen kan je drogen om er in de winter, eventueel samen met andere kruiden, thee van te maken.
Pluk de bloemen en droog ze op een donkere, warme luchtige plek.

Jonge blad van de witte dovenetel wordt in het voorjaar toegepast in wilde kruidensalades. Ze zijn te gebruiken als spinazieblaadjes en er is lekkere soep van te koken.

De bloemen – vooral de witte - zijn een decoratie van soepen en desserts.

<gallery widths=400 heights=276 perrow=2>
Bestand:Witte dovenetel.jpg|Witte dovenetel
Bestand:Paarse dovenetel.jpg|Paarse dovenetel
</gallery>

'''Witte dovenetel'''
Lamium album is een grotere soort dan de paarse en is meerjarig. Hij verbreidt zich door middel van wortelstokken. De bloemen met hun gewelfde bovenlip verschijnen in het voorjaar. Ze staan in etages rond de vierkante stengel in de bladoksels.

'''Bonte gele dovenetel'''
Deze soort is van een ander geslacht dan de hierboven beschreven planten, nl Lamiastrum galeobdolon subsp argentatum. De grote gele bloemen vallen in hun voorkeursbiotoop als schaduwrijke plaatsen direct op. Meestal zijn hele matten van deze bonte plant te vinden.

Er zijn verschillende ondersoorten, waarvan sommige verwilderd zijn uit tuinafval dat in de natuur gedumpt is. De grote en de kleine gele dovenetel is niet algemeen in Nederland.

==Leuke weetjes==
Zoals alle planten uit de familie van de lipbloemen hebben de bladeren bij kneuzing een doordringende voor iedere soort kenmerkende geur.

Je kunt de nectar uit de bloemen van de witte dovenetel zuigen. Dat weten ook de hommels die zo’n lange tong hebben: zij maken aan de zijkant van de bloem een gaatje zodat ze met hun korte het lekkers kunnen oplikken.

De naam dovenetel komt van de oude betekenis doof = niet werkend, gedoofd. De bladeren en stengels lijken sterk op die van de brandnetel, maar hebben geen netels met mierenzuur.

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]

Vlier

2021-04-01T14:08:33Z

Ctamminga:

[[bestand:vlierstruik.jpg|thumb|300px]]
==Omschrijving==
De '''vlier''' (''Sambucus nigra'') is een struik van 3 tot 10 meter hoog. Van de vlier kun je het hele jaar door eten: [[judasoor|Judasoren]] in de winter, de bloesem in de lente en tenslotte de rijpe bessen in de herfst. Andere delen van de plant zijn licht giftig. Voor de bessen geldt dat die eerst gekookt moeten worden. Hoe dat zit met de onrijpe bloemknoppen en de jonge scheuten is niet helemaal duidelijk. Ik kon geen uitsluitsel vinden. Roger Phillips, een groot kenner van de eetbare natuur, vermeldt een oud recept met bloemknoppen. Recepten met jonge scheuten zijn te vinden op internet. Het is aan te raden de scheuten op één of andere manier (kort) te koken net als bij de bessen.
[[Bestand:Judasoor1.jpg|thumb|300px]]
==Kenmerken en voorkomen==
De schors van de vlier is diepgegroefd en kurkachtig. De gebogen takken zijn vrij gemakkelijk te breken en zijn gevuld met een witachtig merg. De dofgroene bladeren zijn geveerd met 3 tot 7 langwerpig-eironde, 5 tot 10 cm lange, fijn getande blaadjes.  Bij de peterselievlier zijn de bladeren dieper ingesneden, gelijkend aan peterselieblaadjes. De bloemen vormen samen vlakke schermvormige pluimen van 10 tot 24 cm, aan het eind van lange takken. Ze zijn wit, geurend, stervormig en 5-delig. De helmknoppen zijn geel. De bloei is vanaf eind mei t/m begin juli. De bestuiving vindt plaats door insecten. De besjes zijn eerst rood, maar worden later zwart en zijn in september en oktober rijp. Het sap is paarsrood en zuur van smaak.

De gewone vlier groeit op zonnige tot half beschaduwde plaatsen op droge tot vochtige grond en is o.a. te vinden in struikgewas, lichte loofbossen, wilgenbossen en rivieroevers.

==Leuke weetjes==
Vlierstruiken zijn ook in de winter goed te herkennen aan de zijtakken die meestal strak omhoog wijzen. Ook al ontspruiten ze aan een scheve stam, ze groeien evenwijdig recht de lucht in. Bovendien is de schors nogal licht.

Van rechte takjes van een vlierstruik worden al eeuwenlang fluitjes gemaakt, vlierenfluiten. Op internet is gemakkelijk te vinden hoe je dat kan doen. Als het gelukt is, voel je je dan een flierefluiter?

==Gebruik==
===Judasoren===
[[Bestand:vlierblad.jpg|thumb|300px]]Dit is een van de weinige (eetbare) paddenstoelen in de winter. Deze groeit voornamelijk op de takken van de vlier. Meer informatie hierover staat in het betreffende artikel over de [[Judasoor]].
'''verzamelen: hele jaar door, maar voornamelijk in oktober-februari'''

===Jonge scheuten===
De minst bekende eetbare delen van de vlier zijn waarschijnlijk de jonge scheuten. Onterecht, want deze 'nederlandse bamboe' zijn ingemaakt bijzonder smakelijk. Pluk hiervoor in april tot mei de jonge scheuten die nog niet houtig zijn geworden. Zie begin van dit artikel over eetbaarheid.
'''verzamelen: april-mei'''

===Bloemknopjes===
De schermen met bloemknopjes zijn op zuur ingelegd bijzonder smakelijk door salades, toepassing als kappertjes.
[[Bestand:vlierbessen.jpg|thumb|300px]]Toch wel wat oppassen want de nog niet ontloken bloemknopjes bevatten een gehalte aan blauwzuurglycosiden.
'''verzamelen: april-mei'''

===Bloesem===
Vlierbloesem kan vers of gedroogd in de thee worden gebruikt, of er kan een siroop van getrokken worden. Wanneer de bloemschermen veel gele stuifmeel bevatten, eind mei of juni, kunnen ze worden geoogst. Gedroogd kunnen de bloemen voor een jaar bewaard worden, mits in een van lucht en licht afgesloten pot. De bloemschermen kunnen in pannenkoeken worden gebruikt of er kunnen vlierbloesembeignets van worden gemaakt.
'''verzamelen: mei-juli'''

===Bessen===
De bessen kunnen worden verwerkt tot jam of siroop. Onrijpe bessen niet gebruiken vanwege giftigheid. Het lekkerste sap verkrijg je door de besjes een nacht lang in suiker te laten staan en het sap te onttrekken door osmose. Het sap dat op deze manier is gewonnen mist de wat scherpe, medicinale smaak die het krijgt wanneer de bessen simpelweg worden gekookt. Helaas moet het sap alsnog gekookt worden omdat de bessen sambunigrine bevatten en dat onschadelijk gemaakt wordt door koken.
'''verzamelen: september-november'''
 {{wildplukwijzer|een vlier|vlierbes}}
==Recepten==
===Vlierbloesem recepten===
'''Siroop (koude extractie)'''

Het volgende recept voor vlierbloesemsiroop is ons eigen 'werkgroep recept', afkomstig van Paul Doucet. Door de koude extractie wordt de siroop extra geurig; een echt Slow Food waardig recept!

'''Ingrediënten:'''
* 300 g bloemtrossen (ongeveer een emmer)
*0.8 kg suiker
*sap van 1 citroen

'''Methode:'''
*Breng 0.5 L water aan de kook, en los daarin de suiker zoveel mogelijk op. Doe het citroensap (tegen het verkleuren) erbij, en laat wat afkoelen.
*Prop de bloemtrossen (de stelen er af geknipt) in een pan. Overgiet met de suikeroplossing, en pers samen met een wat kleiner deksel met daarop een baksteen.
*Laat 24 uur staan. Aanvankelijk staan de bloemen niet onder water, na een paar uur wel; door het vrijkomende bloemensap.
*Giet na afloop het sap af. Wie zuinig van aard is, in dit geval aan te raden, kan nog een tweede rondje inlassen (van een kwartier) om de achtergebleven suiker en sap mee te nemen: wat water erbij, even prakken, afgieten, en met de hand uitknijpen.
*Passeren door een doek, afmaken met citroen naar smaak (ik deed er het sap van drie citroenen bij).
*Opbrengst (met tweede ronde erbij): 2 L hevig geurende siroop.
*De siroop kun je een week of twee in de koelkast bewaren en 'rauw' drinken. Wil je de siroop langer bewaren, breng hem dan vlak tegen het kookpunt aan en giet hem heet in goed afsluitbare flessen (beugelflessen werken het best)

'''Vlierbloesemchampagne'''

Dit recept voor vlierbloesemchampagne (ook wel 'vlierbier' genoemd) is gemakkelijk te maken. Let op: na het gisten zit er alcohol in, maar moeilijk is aan te geven welk percentage. In mijn ervaring doorgaans vrij laag (2 tot 4 %), maar hoe langer het staat, hoe hoger het alcoholpercentage.

'''Ingredienten'''
* 10 liter koud water;
* 10 mooi grote, verse (ze moeten nog geuren)bloemschermen (niet plukken onder kniehoogte);
* 1 kilo suiker;
* 1 citroen;
* 4 eetlepels azijn

Het water in een schone emmer doen samen met de suiker, azijn en citroen in schijfjes gesneden. De vlierschermen controleren op ongerechtigheden (beestjes) en erbij doen. Goed doorroeren tot de suiker is opgelost.
Afdekken met een schone doek, er moet nog steeds wat lucht bij kunnen komen. Elke dag tweemaal doorroeren.
De beestjes die nog in de bloesem zit (die krijg je ook met spoelen niet weg, terwijl dat spoelen er wel voor zorgt dat het stuifmeel verdwijnt, en dat heb je nodig) zullen de rand van de emmer opzoeken en die kun je dus af en toe met een stukje keukenrol wegvegen.
Na een dag of 4, 5 gaat het mengsel een beetje bruisen. Na 6 dagen proeven. Smaakt het niet meer te zoet kun je het filteren (door een kaasdoek of theedoek bijvoorbeeld) en bottelen. Let op: wel bottelen in stevige flessen die je goed kunt afsluiten en die tegen een stootje kunnen (gereinigde colaflessen bijvoorbeeld of beugelflessen die je gemakkelijk kunt openen om de spanning in de fles te controleren). Na een paar dagen tot een week is de champagne klaar voor consumptie (voorzichtig openmaken:-).
Bewaren op een koele plek, bijvoorbeeld in de kelder.

De champagne gist verder op de fles. Daarbij wordt suiker omgezet in alcohol. Naar verloop van tijd (een half jaar tot een jaar, afhankelijk van hoe koel de flessen staan) kan de champagne naar azijn gaan smaken. Met een beetje geluk is er dan ook weer vlierbloesem te vinden.

'''Vlierbloesemsorbet'''

Breng een kwart liter water aan de kook met 250 gram suiker. Haal van het vuur af (mits de suiker helemaal gesmolten is) en leg er zo'n tien vlierschermen in met de stelen naar boven.
Laat een uurtje staan, haal de vlier er uit (per ongeluk achtergebleven bloesempjes mogen best blijven zitten) en voeg een deciliter citroensap toe of vijftien (volgens sommigen is 5 al genoeg) gram citroenzuur, die heb je toch al in huis voor de vlierbloesemsiroop. Doe dit in een kom met één eiwit en sla de boel met een mixer schuimig. Doe in een bak in de diepvries en roer de sorbet in wording om het half uur goed door elkaar tot hij helemaal bevroren is.

'''Vlierbloesemstroop'''

Uit Bloemen op je bord van Greet Buchner. Zeer geslaagd en verassend recept.
* 750 g suiker
* 250 g vlierbloesem (ongeveer 40 schermen)
* sap en geraspte schil van 2 citroenen
* 1/2 l water
Laat de bloesem op laag vuur een kwartier trekken in het water. Zeef het vocht en voeg er suiker, citroensap en schil aan toe. Inkoken tot stroopdikte.

'''Vlierbloesemazijn'''

Uit Vlier in de fles van Ria Loohuizen.

* 1 kopje vlierbloesem, van de steeltjes getrokken
* 5 dl witte wijnazijn

Breng de azijn aan de kook en giet over de bloesem. Roeren en laten afkoelen. Laat 3 weken trekken op een koele, donkere plaats. Schud liefst 1 keer per dag. Zeef en bottel.

===Vlierbes recepten===
'''Chutney'''

* 1,5 kg vlierbessen, gerist
* pond appels, in stukjes gesneden
* vier uien, gesnipperd
* 200 gr. rozijnen
* snuf zout
* 800 gram suiker
* 8 deciliter azijn
* kaneel(poeder of stokje), gemberpoeder, cayennepoeder, kruidnagels, korianderzaad, pepers

Laat alles zo'n half uur zachtjes pruttelen en doe het dan in met heet sodawater omgespoelde potten. Chutneys zijn na zo'n zes weken goed op smaak.

Hier is natuurlijk makkelijk op te varieren. Andere kruiden en specerijen. Je kan minder suiker en azijn gebruiken als je dat lekkerder vindt. Houdt er dan rekening mee dat na opening van de pot de chutney korter houdbaar is.

Recept Roel van Kollem

'''Pickle'''

* 1 grote ui, zeer fijngesneden
* stuk gemberwortel van 3 cm, zeer fijngesneden
* 500 gr vlierbessen zonder steeltjes
* 250 gr schoongemaakte rozenbottels zonder pitjes en haartjes, in kwart stukjes
* 100 gr rietsuiker
* 2 middelgrote wilde appeltjes of 4 kleintjes, zeer fijngesneden
* 50 gr krenten
* 2 dl balsamico azijn
* 4 kruidnagels, gevijzeld
* wat foelie, gevijzeld

Fruit de ui in wat neutrale olie tot glazig. Doe er de gemberwortel bij en roer nog een paar keer om. Druk de vlierbessen door een zeef zodat zoveel mogelijk vruchtvlees uit de bessen komt. Voeg toe aan de uien. Laat even goed doorwarmen en voeg dan de rozenbottels en de suiker toe. Breng aan de kook en voeg de appeltjes en krenten toe. Als dit weer pruttelt voeg dan de overige ingrediënten toe en laat inkoken tot een samenhangende massa. Bind eventueel met een beetje pectine. Doe kokend heet in schoongemaakte potjes.

Recept van Roel van Kollem met dank aan Roger Philips.

'''Tot slot een aantal algemene bevindingen en een extra vlierbloesemsiroop recept'''

(met dank aan Roel van Kollem en Rody de Wolf)

*Het verwijderen van de bloesem van de schermen gaat net als het ritsen van bessen met een smalle vork. Beter en sneller gaat het met een dun plat kunststoffen plaatje (b.v. een pannenschraper of een cd-hoesje). Leg de bloesem op een snijplank en “schraap”de bloesem van de schermen. Ik, Roel, prefereer knippen. Je bent dan veel steel al kwijt en wat er aan steeltjes overblijft stoort niet.
*Uit proeven die ik heb gedaan blijkt dat het verwijderen van de steeltjes een negatief effect heeft op de kleur van de siroop. Door het verwijderen van de bloesem treedt er eerder enzymatische verkleuring op waardoor bij een te langzame verwerking een geel bruine kleur ontstaat. Laat men de schermen intact dan is de kleur een fris groen-geel. Zover we nu hebben kunnen proeven hebben de steeltjes geen negatieve (bittere) effect op de smaak. Ik weet nu dus wel hoe ik het doe....
*Als je de schermen wast verlies je veel stuifmeel wat smaakverlies tot gevolg heeft.
*Zeven van de siroop kan men het best eerst grof door een paardeharen zeef of vergiet doen en vervolgens kan men de vloeistof het best nogmaals zeven door een fijnere zeef of door een stoffen (kaas)doek. Hoe fijner de doek, des te minder vaste bestanddeeltjes er in de siroop terechtkomen.
*Laat bij de bereiding van siroop de vloeistof niet (te hard) koken. Hierdoor ontstaat er een schuim wat moeilijk wegtrekt en ideale levensruimte is voor gisten en schimmels (zuurstof en suikers).

'''Vlierbloesemsiroop van Christianne'''

Dit is een recept met citroenzuur. Zo deed mijn moeder het ook. Het citroenzuur maakt het fris en langer houdbaar. Het staat ieder jaar op Christianne's site www.coquinaria.nl/recepten/12.3recept.html.

'''Ingrediënten'''
* 12 vlierbloesemschermen
* 1 kilo suiker
* 1 liter water
* 2 biologische citroenen
* 20 gram citroenzuur (20 cc ofwel 1 eetlepel en 1 theelepel)

'''Voorbereiding'''
Pluk de vlierbloesem op een droge, zonnige dag vroeg in de middag. Het aroma is dan op z'n sterkst. Kies alleen bloemschermen waarvan de bloempjes al uit zijn, maar nog niet uigebloeid, en met zo min mogelijk beestjes. Schud de schermen voorzichtig, en leg ze tien minuten omgekeerd op een theedoek om insecten de kans te geven te vertrekken. Knip de bloempjes met zo min mogelijk steel af.
Overgiet de citroenen met kokend water om de waslaag te verwijderen. Haal de schil van de citroenen met een zesteur of fijne rasp, let op dat je het wit niet meeraspt. Pers dan de citroenen uit en zeef het sap door een koffiefilter of vel keukenpapier.
Spoel een schone glazen pot met een inhoud van ongeveer anderhalve liter om met kokend water. Steriliseer ook de deksel van de pot.

'''Bereiding'''
Doe bloesem, citroenrasp en sap en citroenzuur in de pot. Los de suiker op door het met water aan de kook te brengen, laat vijf minuten doorkoken. Zet de glazen pot in de gootsteen en giet de kokendhete suikersiroop over de vlierbloesem. Sluit de pot af en laat rustig afkoelen. Als de inhoud helemaal is afgekoeld, licht schudden en dan in de koelkast zetten. Laat drie dagen staan, schud elke dag even om (laat de pot wel dicht).
Na drie dagen spoel je twee lege, schone wijnflessen om met kokend water en een mespunt sulfiet, spoel goed na en laat uitwalmen. Nu zeef je de siroop door een zeef met keukenpapier of een koffiefilter. Zorg wel dat alle spullen die je gebruikt brandschoon zijn. Giet de siroop in de wijnflessen en sluit deze af met een schoongemaakte draaidop of een kurk of een rubber dop. Bewaar de vlierbloesemsiroop na het openen in de koelkast.

'''Serveren'''
Het recept is voor een siroop, dus die drink je niet puur. Je lengt de siroop aan, afhankelijk van je smaak en de gebruikte combinatie, in een verhouding van 1:4 tot 1:8 met (koolzuurhoudend) water, of met droge witte wijn. Ook prosecco en champagne kunnen op smaak worden gebracht met deze siroop. Serveer gekoeld.
En over gekoeld gesproken: je kunt de aangelengde siroop invriezen als ijslollie, of er met gelatine een mooie gelei van maken voor bij een dessert. Doe er dan ook wat plukjes vlierbloesem in. Je kunt ook met een ijsmachine sorbet- of roomijs draaien met vlierbloesemsiroop.

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Categorie:November]]
[[Categorie:December]]
[[Categorie:Januari]]
[[Categorie:Februari]]

Vlier

2021-04-01T14:07:54Z

Ctamminga:

[[bestand:vlierstruik.jpg|thumb|300px]]
==Omschrijving==
De '''vlier''' (''Sambucus nigra'') is een struik van 3 tot 10 meter hoog. Van de vlier kun je het hele jaar door eten: [[judasoor|Judasoren]] in de winter, de bloesem in de lente en tenslotte de rijpe bessen in de herfst. Andere delen van de plant zijn licht giftig. Voor de bessen geldt dat die eerst gekookt moeten worden. Hoe dat zit met de onrijpe bloemknoppen en de jonge scheuten is niet helemaal duidelijk. Ik kon geen uitsluitsel vinden. Roger Phillips, een groot kenner van de eetbare natuur, vermeldt een oud recept met bloemknoppen. Recepten met jonge scheuten zijn te vinden op internet. Het is aan te raden de scheuten op één of andere manier (kort) te koken net als bij de bessen.
[[Bestand:Judasoor1.jpg|thumb|300px]]
==Kenmerken en voorkomen==
De schors van de vlier is diepgegroefd en kurkachtig. De gebogen takken zijn vrij gemakkelijk te breken en zijn gevuld met een witachtig merg. De dofgroene bladeren zijn geveerd met 3 tot 7 langwerpig-eironde, 5 tot 10 cm lange, fijn getande blaadjes.  Bij de peterselievlier zijn de bladeren dieper ingesneden, gelijkend aan peterselieblaadjes. De bloemen vormen samen vlakke schermvormige pluimen van 10 tot 24 cm, aan het eind van lange takken. Ze zijn wit, geurend, stervormig en 5-delig. De helmknoppen zijn geel. De bloei is vanaf eind mei t/m begin juli. De bestuiving vindt plaats door insecten. De besjes zijn eerst rood, maar worden later zwart en zijn in september en oktober rijp. Het sap is paarsrood en zuur van smaak.

De gewone vlier groeit op zonnige tot half beschaduwde plaatsen op droge tot vochtige grond en is o.a. te vinden in struikgewas, lichte loofbossen, wilgenbossen en rivieroevers.

==Leuk weetje==
Vlierstruiken zijn ook in de winter goed te herkennen aan de zijtakken die meestal strak omhoog wijzen. Ook al ontspruiten ze aan een scheve stam, ze groeien evenwijdig recht de lucht in. Bovendien is de schors nogal licht.

Van rechte takjes van een vlierstruik worden al eeuwenlang fluitjes gemaakt, vlierenfluiten. Op internet is gemakkelijk te vinden hoe je dat kan doen. Als het gelukt is, voel je je dan een flierefluiter?

==Gebruik==
===Judasoren===
[[Bestand:vlierblad.jpg|thumb|300px]]Dit is een van de weinige (eetbare) paddenstoelen in de winter. Deze groeit voornamelijk op de takken van de vlier. Meer informatie hierover staat in het betreffende artikel over de [[Judasoor]].
'''verzamelen: hele jaar door, maar voornamelijk in oktober-februari'''

===Jonge scheuten===
De minst bekende eetbare delen van de vlier zijn waarschijnlijk de jonge scheuten. Onterecht, want deze 'nederlandse bamboe' zijn ingemaakt bijzonder smakelijk. Pluk hiervoor in april tot mei de jonge scheuten die nog niet houtig zijn geworden. Zie begin van dit artikel over eetbaarheid.
'''verzamelen: april-mei'''

===Bloemknopjes===
De schermen met bloemknopjes zijn op zuur ingelegd bijzonder smakelijk door salades, toepassing als kappertjes.
[[Bestand:vlierbessen.jpg|thumb|300px]]Toch wel wat oppassen want de nog niet ontloken bloemknopjes bevatten een gehalte aan blauwzuurglycosiden.
'''verzamelen: april-mei'''

===Bloesem===
Vlierbloesem kan vers of gedroogd in de thee worden gebruikt, of er kan een siroop van getrokken worden. Wanneer de bloemschermen veel gele stuifmeel bevatten, eind mei of juni, kunnen ze worden geoogst. Gedroogd kunnen de bloemen voor een jaar bewaard worden, mits in een van lucht en licht afgesloten pot. De bloemschermen kunnen in pannenkoeken worden gebruikt of er kunnen vlierbloesembeignets van worden gemaakt.
'''verzamelen: mei-juli'''

===Bessen===
De bessen kunnen worden verwerkt tot jam of siroop. Onrijpe bessen niet gebruiken vanwege giftigheid. Het lekkerste sap verkrijg je door de besjes een nacht lang in suiker te laten staan en het sap te onttrekken door osmose. Het sap dat op deze manier is gewonnen mist de wat scherpe, medicinale smaak die het krijgt wanneer de bessen simpelweg worden gekookt. Helaas moet het sap alsnog gekookt worden omdat de bessen sambunigrine bevatten en dat onschadelijk gemaakt wordt door koken.
'''verzamelen: september-november'''
 {{wildplukwijzer|een vlier|vlierbes}}
==Recepten==
===Vlierbloesem recepten===
'''Siroop (koude extractie)'''

Het volgende recept voor vlierbloesemsiroop is ons eigen 'werkgroep recept', afkomstig van Paul Doucet. Door de koude extractie wordt de siroop extra geurig; een echt Slow Food waardig recept!

'''Ingrediënten:'''
* 300 g bloemtrossen (ongeveer een emmer)
*0.8 kg suiker
*sap van 1 citroen

'''Methode:'''
*Breng 0.5 L water aan de kook, en los daarin de suiker zoveel mogelijk op. Doe het citroensap (tegen het verkleuren) erbij, en laat wat afkoelen.
*Prop de bloemtrossen (de stelen er af geknipt) in een pan. Overgiet met de suikeroplossing, en pers samen met een wat kleiner deksel met daarop een baksteen.
*Laat 24 uur staan. Aanvankelijk staan de bloemen niet onder water, na een paar uur wel; door het vrijkomende bloemensap.
*Giet na afloop het sap af. Wie zuinig van aard is, in dit geval aan te raden, kan nog een tweede rondje inlassen (van een kwartier) om de achtergebleven suiker en sap mee te nemen: wat water erbij, even prakken, afgieten, en met de hand uitknijpen.
*Passeren door een doek, afmaken met citroen naar smaak (ik deed er het sap van drie citroenen bij).
*Opbrengst (met tweede ronde erbij): 2 L hevig geurende siroop.
*De siroop kun je een week of twee in de koelkast bewaren en 'rauw' drinken. Wil je de siroop langer bewaren, breng hem dan vlak tegen het kookpunt aan en giet hem heet in goed afsluitbare flessen (beugelflessen werken het best)

'''Vlierbloesemchampagne'''

Dit recept voor vlierbloesemchampagne (ook wel 'vlierbier' genoemd) is gemakkelijk te maken. Let op: na het gisten zit er alcohol in, maar moeilijk is aan te geven welk percentage. In mijn ervaring doorgaans vrij laag (2 tot 4 %), maar hoe langer het staat, hoe hoger het alcoholpercentage.

'''Ingredienten'''
* 10 liter koud water;
* 10 mooi grote, verse (ze moeten nog geuren)bloemschermen (niet plukken onder kniehoogte);
* 1 kilo suiker;
* 1 citroen;
* 4 eetlepels azijn

Het water in een schone emmer doen samen met de suiker, azijn en citroen in schijfjes gesneden. De vlierschermen controleren op ongerechtigheden (beestjes) en erbij doen. Goed doorroeren tot de suiker is opgelost.
Afdekken met een schone doek, er moet nog steeds wat lucht bij kunnen komen. Elke dag tweemaal doorroeren.
De beestjes die nog in de bloesem zit (die krijg je ook met spoelen niet weg, terwijl dat spoelen er wel voor zorgt dat het stuifmeel verdwijnt, en dat heb je nodig) zullen de rand van de emmer opzoeken en die kun je dus af en toe met een stukje keukenrol wegvegen.
Na een dag of 4, 5 gaat het mengsel een beetje bruisen. Na 6 dagen proeven. Smaakt het niet meer te zoet kun je het filteren (door een kaasdoek of theedoek bijvoorbeeld) en bottelen. Let op: wel bottelen in stevige flessen die je goed kunt afsluiten en die tegen een stootje kunnen (gereinigde colaflessen bijvoorbeeld of beugelflessen die je gemakkelijk kunt openen om de spanning in de fles te controleren). Na een paar dagen tot een week is de champagne klaar voor consumptie (voorzichtig openmaken:-).
Bewaren op een koele plek, bijvoorbeeld in de kelder.

De champagne gist verder op de fles. Daarbij wordt suiker omgezet in alcohol. Naar verloop van tijd (een half jaar tot een jaar, afhankelijk van hoe koel de flessen staan) kan de champagne naar azijn gaan smaken. Met een beetje geluk is er dan ook weer vlierbloesem te vinden.

'''Vlierbloesemsorbet'''

Breng een kwart liter water aan de kook met 250 gram suiker. Haal van het vuur af (mits de suiker helemaal gesmolten is) en leg er zo'n tien vlierschermen in met de stelen naar boven.
Laat een uurtje staan, haal de vlier er uit (per ongeluk achtergebleven bloesempjes mogen best blijven zitten) en voeg een deciliter citroensap toe of vijftien (volgens sommigen is 5 al genoeg) gram citroenzuur, die heb je toch al in huis voor de vlierbloesemsiroop. Doe dit in een kom met één eiwit en sla de boel met een mixer schuimig. Doe in een bak in de diepvries en roer de sorbet in wording om het half uur goed door elkaar tot hij helemaal bevroren is.

'''Vlierbloesemstroop'''

Uit Bloemen op je bord van Greet Buchner. Zeer geslaagd en verassend recept.
* 750 g suiker
* 250 g vlierbloesem (ongeveer 40 schermen)
* sap en geraspte schil van 2 citroenen
* 1/2 l water
Laat de bloesem op laag vuur een kwartier trekken in het water. Zeef het vocht en voeg er suiker, citroensap en schil aan toe. Inkoken tot stroopdikte.

'''Vlierbloesemazijn'''

Uit Vlier in de fles van Ria Loohuizen.

* 1 kopje vlierbloesem, van de steeltjes getrokken
* 5 dl witte wijnazijn

Breng de azijn aan de kook en giet over de bloesem. Roeren en laten afkoelen. Laat 3 weken trekken op een koele, donkere plaats. Schud liefst 1 keer per dag. Zeef en bottel.

===Vlierbes recepten===
'''Chutney'''

* 1,5 kg vlierbessen, gerist
* pond appels, in stukjes gesneden
* vier uien, gesnipperd
* 200 gr. rozijnen
* snuf zout
* 800 gram suiker
* 8 deciliter azijn
* kaneel(poeder of stokje), gemberpoeder, cayennepoeder, kruidnagels, korianderzaad, pepers

Laat alles zo'n half uur zachtjes pruttelen en doe het dan in met heet sodawater omgespoelde potten. Chutneys zijn na zo'n zes weken goed op smaak.

Hier is natuurlijk makkelijk op te varieren. Andere kruiden en specerijen. Je kan minder suiker en azijn gebruiken als je dat lekkerder vindt. Houdt er dan rekening mee dat na opening van de pot de chutney korter houdbaar is.

Recept Roel van Kollem

'''Pickle'''

* 1 grote ui, zeer fijngesneden
* stuk gemberwortel van 3 cm, zeer fijngesneden
* 500 gr vlierbessen zonder steeltjes
* 250 gr schoongemaakte rozenbottels zonder pitjes en haartjes, in kwart stukjes
* 100 gr rietsuiker
* 2 middelgrote wilde appeltjes of 4 kleintjes, zeer fijngesneden
* 50 gr krenten
* 2 dl balsamico azijn
* 4 kruidnagels, gevijzeld
* wat foelie, gevijzeld

Fruit de ui in wat neutrale olie tot glazig. Doe er de gemberwortel bij en roer nog een paar keer om. Druk de vlierbessen door een zeef zodat zoveel mogelijk vruchtvlees uit de bessen komt. Voeg toe aan de uien. Laat even goed doorwarmen en voeg dan de rozenbottels en de suiker toe. Breng aan de kook en voeg de appeltjes en krenten toe. Als dit weer pruttelt voeg dan de overige ingrediënten toe en laat inkoken tot een samenhangende massa. Bind eventueel met een beetje pectine. Doe kokend heet in schoongemaakte potjes.

Recept van Roel van Kollem met dank aan Roger Philips.

'''Tot slot een aantal algemene bevindingen en een extra vlierbloesemsiroop recept'''

(met dank aan Roel van Kollem en Rody de Wolf)

*Het verwijderen van de bloesem van de schermen gaat net als het ritsen van bessen met een smalle vork. Beter en sneller gaat het met een dun plat kunststoffen plaatje (b.v. een pannenschraper of een cd-hoesje). Leg de bloesem op een snijplank en “schraap”de bloesem van de schermen. Ik, Roel, prefereer knippen. Je bent dan veel steel al kwijt en wat er aan steeltjes overblijft stoort niet.
*Uit proeven die ik heb gedaan blijkt dat het verwijderen van de steeltjes een negatief effect heeft op de kleur van de siroop. Door het verwijderen van de bloesem treedt er eerder enzymatische verkleuring op waardoor bij een te langzame verwerking een geel bruine kleur ontstaat. Laat men de schermen intact dan is de kleur een fris groen-geel. Zover we nu hebben kunnen proeven hebben de steeltjes geen negatieve (bittere) effect op de smaak. Ik weet nu dus wel hoe ik het doe....
*Als je de schermen wast verlies je veel stuifmeel wat smaakverlies tot gevolg heeft.
*Zeven van de siroop kan men het best eerst grof door een paardeharen zeef of vergiet doen en vervolgens kan men de vloeistof het best nogmaals zeven door een fijnere zeef of door een stoffen (kaas)doek. Hoe fijner de doek, des te minder vaste bestanddeeltjes er in de siroop terechtkomen.
*Laat bij de bereiding van siroop de vloeistof niet (te hard) koken. Hierdoor ontstaat er een schuim wat moeilijk wegtrekt en ideale levensruimte is voor gisten en schimmels (zuurstof en suikers).

'''Vlierbloesemsiroop van Christianne'''

Dit is een recept met citroenzuur. Zo deed mijn moeder het ook. Het citroenzuur maakt het fris en langer houdbaar. Het staat ieder jaar op Christianne's site www.coquinaria.nl/recepten/12.3recept.html.

'''Ingrediënten'''
* 12 vlierbloesemschermen
* 1 kilo suiker
* 1 liter water
* 2 biologische citroenen
* 20 gram citroenzuur (20 cc ofwel 1 eetlepel en 1 theelepel)

'''Voorbereiding'''
Pluk de vlierbloesem op een droge, zonnige dag vroeg in de middag. Het aroma is dan op z'n sterkst. Kies alleen bloemschermen waarvan de bloempjes al uit zijn, maar nog niet uigebloeid, en met zo min mogelijk beestjes. Schud de schermen voorzichtig, en leg ze tien minuten omgekeerd op een theedoek om insecten de kans te geven te vertrekken. Knip de bloempjes met zo min mogelijk steel af.
Overgiet de citroenen met kokend water om de waslaag te verwijderen. Haal de schil van de citroenen met een zesteur of fijne rasp, let op dat je het wit niet meeraspt. Pers dan de citroenen uit en zeef het sap door een koffiefilter of vel keukenpapier.
Spoel een schone glazen pot met een inhoud van ongeveer anderhalve liter om met kokend water. Steriliseer ook de deksel van de pot.

'''Bereiding'''
Doe bloesem, citroenrasp en sap en citroenzuur in de pot. Los de suiker op door het met water aan de kook te brengen, laat vijf minuten doorkoken. Zet de glazen pot in de gootsteen en giet de kokendhete suikersiroop over de vlierbloesem. Sluit de pot af en laat rustig afkoelen. Als de inhoud helemaal is afgekoeld, licht schudden en dan in de koelkast zetten. Laat drie dagen staan, schud elke dag even om (laat de pot wel dicht).
Na drie dagen spoel je twee lege, schone wijnflessen om met kokend water en een mespunt sulfiet, spoel goed na en laat uitwalmen. Nu zeef je de siroop door een zeef met keukenpapier of een koffiefilter. Zorg wel dat alle spullen die je gebruikt brandschoon zijn. Giet de siroop in de wijnflessen en sluit deze af met een schoongemaakte draaidop of een kurk of een rubber dop. Bewaar de vlierbloesemsiroop na het openen in de koelkast.

'''Serveren'''
Het recept is voor een siroop, dus die drink je niet puur. Je lengt de siroop aan, afhankelijk van je smaak en de gebruikte combinatie, in een verhouding van 1:4 tot 1:8 met (koolzuurhoudend) water, of met droge witte wijn. Ook prosecco en champagne kunnen op smaak worden gebracht met deze siroop. Serveer gekoeld.
En over gekoeld gesproken: je kunt de aangelengde siroop invriezen als ijslollie, of er met gelatine een mooie gelei van maken voor bij een dessert. Doe er dan ook wat plukjes vlierbloesem in. Je kunt ook met een ijsmachine sorbet- of roomijs draaien met vlierbloesemsiroop.

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Categorie:November]]
[[Categorie:December]]
[[Categorie:Januari]]
[[Categorie:Februari]]

Vlier

2021-04-01T14:05:54Z

Ctamminga:

[[bestand:vlierstruik.jpg|thumb|300px]]
==Omschrijving==
De '''vlier''' (''Sambucus nigra'') is een struik van 3 tot 10 meter hoog. Van de vlier kun je het hele jaar door eten: [[judasoor|Judasoren]] in de winter, de bloesem in de lente en tenslotte de rijpe bessen in de herfst. Andere delen van de plant zijn licht giftig. Voor de bessen geldt dat die eerst gekookt moeten worden. Hoe dat zit met de onrijpe bloemknoppen en de jonge scheuten is niet helemaal duidelijk. Ik kon geen uitsluitsel vinden. Roger Phillips, een groot kenner van de eetbare natuur, vermeldt een oud recept met bloemknoppen. Recepten met jonge scheuten zijn te vinden op internet. Het is aan te raden de scheuten op één of andere manier (kort) te koken net als bij de bessen.
[[Bestand:Judasoor1.jpg|thumb|300px]]
==Kenmerken en voorkomen==
De schors van de vlier is diepgegroefd en kurkachtig. De gebogen takken zijn vrij gemakkelijk te breken en zijn gevuld met een witachtig merg. De dofgroene bladeren zijn geveerd met 3 tot 7 langwerpig-eironde, 5 tot 10 cm lange, fijn getande blaadjes.  Bij de peterselievlier zijn de bladeren dieper ingesneden, gelijkend aan peterselieblaadjes. De bloemen vormen samen vlakke schermvormige pluimen van 10 tot 24 cm, aan het eind van lange takken. Ze zijn wit, geurend, stervormig en 5-delig. De helmknoppen zijn geel. De bloei is vanaf eind mei t/m begin juli. De bestuiving vindt plaats door insecten. De besjes zijn eerst rood, maar worden later zwart en zijn in september en oktober rijp. Het sap is paarsrood en zuur van smaak.

De gewone vlier groeit op zonnige tot half beschaduwde plaatsen op droge tot vochtige grond en is o.a. te vinden in struikgewas, lichte loofbossen, wilgenbossen en rivieroevers.

==Leuk weetje==
Van een recht takje van een vlierstruik worden al eeuwenlang fluitjes gemaakt, vlierenfluiten. Op internet is gemakkelijk te vinden hoe je dat kan doen. Als het gelukt is, voel je je dan een flierefluiter?

==Gebruik==
===Judasoren===
[[Bestand:vlierblad.jpg|thumb|300px]]Dit is een van de weinige (eetbare) paddenstoelen in de winter. Deze groeit voornamelijk op de takken van de vlier. Meer informatie hierover staat in het betreffende artikel over de [[Judasoor]].
'''verzamelen: hele jaar door, maar voornamelijk in oktober-februari'''

===Jonge scheuten===
De minst bekende eetbare delen van de vlier zijn waarschijnlijk de jonge scheuten. Onterecht, want deze 'nederlandse bamboe' zijn ingemaakt bijzonder smakelijk. Pluk hiervoor in april tot mei de jonge scheuten die nog niet houtig zijn geworden. Zie begin van dit artikel over eetbaarheid.
'''verzamelen: april-mei'''

===Bloemknopjes===
De schermen met bloemknopjes zijn op zuur ingelegd bijzonder smakelijk door salades, toepassing als kappertjes.
[[Bestand:vlierbessen.jpg|thumb|300px]]Toch wel wat oppassen want de nog niet ontloken bloemknopjes bevatten een gehalte aan blauwzuurglycosiden.
'''verzamelen: april-mei'''

===Bloesem===
Vlierbloesem kan vers of gedroogd in de thee worden gebruikt, of er kan een siroop van getrokken worden. Wanneer de bloemschermen veel gele stuifmeel bevatten, eind mei of juni, kunnen ze worden geoogst. Gedroogd kunnen de bloemen voor een jaar bewaard worden, mits in een van lucht en licht afgesloten pot. De bloemschermen kunnen in pannenkoeken worden gebruikt of er kunnen vlierbloesembeignets van worden gemaakt.
'''verzamelen: mei-juli'''

===Bessen===
De bessen kunnen worden verwerkt tot jam of siroop. Onrijpe bessen niet gebruiken vanwege giftigheid. Het lekkerste sap verkrijg je door de besjes een nacht lang in suiker te laten staan en het sap te onttrekken door osmose. Het sap dat op deze manier is gewonnen mist de wat scherpe, medicinale smaak die het krijgt wanneer de bessen simpelweg worden gekookt. Helaas moet het sap alsnog gekookt worden omdat de bessen sambunigrine bevatten en dat onschadelijk gemaakt wordt door koken.
'''verzamelen: september-november'''
 {{wildplukwijzer|een vlier|vlierbes}}
==Recepten==
===Vlierbloesem recepten===
'''Siroop (koude extractie)'''

Het volgende recept voor vlierbloesemsiroop is ons eigen 'werkgroep recept', afkomstig van Paul Doucet. Door de koude extractie wordt de siroop extra geurig; een echt Slow Food waardig recept!

'''Ingrediënten:'''
* 300 g bloemtrossen (ongeveer een emmer)
*0.8 kg suiker
*sap van 1 citroen

'''Methode:'''
*Breng 0.5 L water aan de kook, en los daarin de suiker zoveel mogelijk op. Doe het citroensap (tegen het verkleuren) erbij, en laat wat afkoelen.
*Prop de bloemtrossen (de stelen er af geknipt) in een pan. Overgiet met de suikeroplossing, en pers samen met een wat kleiner deksel met daarop een baksteen.
*Laat 24 uur staan. Aanvankelijk staan de bloemen niet onder water, na een paar uur wel; door het vrijkomende bloemensap.
*Giet na afloop het sap af. Wie zuinig van aard is, in dit geval aan te raden, kan nog een tweede rondje inlassen (van een kwartier) om de achtergebleven suiker en sap mee te nemen: wat water erbij, even prakken, afgieten, en met de hand uitknijpen.
*Passeren door een doek, afmaken met citroen naar smaak (ik deed er het sap van drie citroenen bij).
*Opbrengst (met tweede ronde erbij): 2 L hevig geurende siroop.
*De siroop kun je een week of twee in de koelkast bewaren en 'rauw' drinken. Wil je de siroop langer bewaren, breng hem dan vlak tegen het kookpunt aan en giet hem heet in goed afsluitbare flessen (beugelflessen werken het best)

'''Vlierbloesemchampagne'''

Dit recept voor vlierbloesemchampagne (ook wel 'vlierbier' genoemd) is gemakkelijk te maken. Let op: na het gisten zit er alcohol in, maar moeilijk is aan te geven welk percentage. In mijn ervaring doorgaans vrij laag (2 tot 4 %), maar hoe langer het staat, hoe hoger het alcoholpercentage.

'''Ingredienten'''
* 10 liter koud water;
* 10 mooi grote, verse (ze moeten nog geuren)bloemschermen (niet plukken onder kniehoogte);
* 1 kilo suiker;
* 1 citroen;
* 4 eetlepels azijn

Het water in een schone emmer doen samen met de suiker, azijn en citroen in schijfjes gesneden. De vlierschermen controleren op ongerechtigheden (beestjes) en erbij doen. Goed doorroeren tot de suiker is opgelost.
Afdekken met een schone doek, er moet nog steeds wat lucht bij kunnen komen. Elke dag tweemaal doorroeren.
De beestjes die nog in de bloesem zit (die krijg je ook met spoelen niet weg, terwijl dat spoelen er wel voor zorgt dat het stuifmeel verdwijnt, en dat heb je nodig) zullen de rand van de emmer opzoeken en die kun je dus af en toe met een stukje keukenrol wegvegen.
Na een dag of 4, 5 gaat het mengsel een beetje bruisen. Na 6 dagen proeven. Smaakt het niet meer te zoet kun je het filteren (door een kaasdoek of theedoek bijvoorbeeld) en bottelen. Let op: wel bottelen in stevige flessen die je goed kunt afsluiten en die tegen een stootje kunnen (gereinigde colaflessen bijvoorbeeld of beugelflessen die je gemakkelijk kunt openen om de spanning in de fles te controleren). Na een paar dagen tot een week is de champagne klaar voor consumptie (voorzichtig openmaken:-).
Bewaren op een koele plek, bijvoorbeeld in de kelder.

De champagne gist verder op de fles. Daarbij wordt suiker omgezet in alcohol. Naar verloop van tijd (een half jaar tot een jaar, afhankelijk van hoe koel de flessen staan) kan de champagne naar azijn gaan smaken. Met een beetje geluk is er dan ook weer vlierbloesem te vinden.

'''Vlierbloesemsorbet'''

Breng een kwart liter water aan de kook met 250 gram suiker. Haal van het vuur af (mits de suiker helemaal gesmolten is) en leg er zo'n tien vlierschermen in met de stelen naar boven.
Laat een uurtje staan, haal de vlier er uit (per ongeluk achtergebleven bloesempjes mogen best blijven zitten) en voeg een deciliter citroensap toe of vijftien (volgens sommigen is 5 al genoeg) gram citroenzuur, die heb je toch al in huis voor de vlierbloesemsiroop. Doe dit in een kom met één eiwit en sla de boel met een mixer schuimig. Doe in een bak in de diepvries en roer de sorbet in wording om het half uur goed door elkaar tot hij helemaal bevroren is.

'''Vlierbloesemstroop'''

Uit Bloemen op je bord van Greet Buchner. Zeer geslaagd en verassend recept.
* 750 g suiker
* 250 g vlierbloesem (ongeveer 40 schermen)
* sap en geraspte schil van 2 citroenen
* 1/2 l water
Laat de bloesem op laag vuur een kwartier trekken in het water. Zeef het vocht en voeg er suiker, citroensap en schil aan toe. Inkoken tot stroopdikte.

'''Vlierbloesemazijn'''

Uit Vlier in de fles van Ria Loohuizen.

* 1 kopje vlierbloesem, van de steeltjes getrokken
* 5 dl witte wijnazijn

Breng de azijn aan de kook en giet over de bloesem. Roeren en laten afkoelen. Laat 3 weken trekken op een koele, donkere plaats. Schud liefst 1 keer per dag. Zeef en bottel.

===Vlierbes recepten===
'''Chutney'''

* 1,5 kg vlierbessen, gerist
* pond appels, in stukjes gesneden
* vier uien, gesnipperd
* 200 gr. rozijnen
* snuf zout
* 800 gram suiker
* 8 deciliter azijn
* kaneel(poeder of stokje), gemberpoeder, cayennepoeder, kruidnagels, korianderzaad, pepers

Laat alles zo'n half uur zachtjes pruttelen en doe het dan in met heet sodawater omgespoelde potten. Chutneys zijn na zo'n zes weken goed op smaak.

Hier is natuurlijk makkelijk op te varieren. Andere kruiden en specerijen. Je kan minder suiker en azijn gebruiken als je dat lekkerder vindt. Houdt er dan rekening mee dat na opening van de pot de chutney korter houdbaar is.

Recept Roel van Kollem

'''Pickle'''

* 1 grote ui, zeer fijngesneden
* stuk gemberwortel van 3 cm, zeer fijngesneden
* 500 gr vlierbessen zonder steeltjes
* 250 gr schoongemaakte rozenbottels zonder pitjes en haartjes, in kwart stukjes
* 100 gr rietsuiker
* 2 middelgrote wilde appeltjes of 4 kleintjes, zeer fijngesneden
* 50 gr krenten
* 2 dl balsamico azijn
* 4 kruidnagels, gevijzeld
* wat foelie, gevijzeld

Fruit de ui in wat neutrale olie tot glazig. Doe er de gemberwortel bij en roer nog een paar keer om. Druk de vlierbessen door een zeef zodat zoveel mogelijk vruchtvlees uit de bessen komt. Voeg toe aan de uien. Laat even goed doorwarmen en voeg dan de rozenbottels en de suiker toe. Breng aan de kook en voeg de appeltjes en krenten toe. Als dit weer pruttelt voeg dan de overige ingrediënten toe en laat inkoken tot een samenhangende massa. Bind eventueel met een beetje pectine. Doe kokend heet in schoongemaakte potjes.

Recept van Roel van Kollem met dank aan Roger Philips.

'''Tot slot een aantal algemene bevindingen en een extra vlierbloesemsiroop recept'''

(met dank aan Roel van Kollem en Rody de Wolf)

*Het verwijderen van de bloesem van de schermen gaat net als het ritsen van bessen met een smalle vork. Beter en sneller gaat het met een dun plat kunststoffen plaatje (b.v. een pannenschraper of een cd-hoesje). Leg de bloesem op een snijplank en “schraap”de bloesem van de schermen. Ik, Roel, prefereer knippen. Je bent dan veel steel al kwijt en wat er aan steeltjes overblijft stoort niet.
*Uit proeven die ik heb gedaan blijkt dat het verwijderen van de steeltjes een negatief effect heeft op de kleur van de siroop. Door het verwijderen van de bloesem treedt er eerder enzymatische verkleuring op waardoor bij een te langzame verwerking een geel bruine kleur ontstaat. Laat men de schermen intact dan is de kleur een fris groen-geel. Zover we nu hebben kunnen proeven hebben de steeltjes geen negatieve (bittere) effect op de smaak. Ik weet nu dus wel hoe ik het doe....
*Als je de schermen wast verlies je veel stuifmeel wat smaakverlies tot gevolg heeft.
*Zeven van de siroop kan men het best eerst grof door een paardeharen zeef of vergiet doen en vervolgens kan men de vloeistof het best nogmaals zeven door een fijnere zeef of door een stoffen (kaas)doek. Hoe fijner de doek, des te minder vaste bestanddeeltjes er in de siroop terechtkomen.
*Laat bij de bereiding van siroop de vloeistof niet (te hard) koken. Hierdoor ontstaat er een schuim wat moeilijk wegtrekt en ideale levensruimte is voor gisten en schimmels (zuurstof en suikers).

'''Vlierbloesemsiroop van Christianne'''

Dit is een recept met citroenzuur. Zo deed mijn moeder het ook. Het citroenzuur maakt het fris en langer houdbaar. Het staat ieder jaar op Christianne's site www.coquinaria.nl/recepten/12.3recept.html.

'''Ingrediënten'''
* 12 vlierbloesemschermen
* 1 kilo suiker
* 1 liter water
* 2 biologische citroenen
* 20 gram citroenzuur (20 cc ofwel 1 eetlepel en 1 theelepel)

'''Voorbereiding'''
Pluk de vlierbloesem op een droge, zonnige dag vroeg in de middag. Het aroma is dan op z'n sterkst. Kies alleen bloemschermen waarvan de bloempjes al uit zijn, maar nog niet uigebloeid, en met zo min mogelijk beestjes. Schud de schermen voorzichtig, en leg ze tien minuten omgekeerd op een theedoek om insecten de kans te geven te vertrekken. Knip de bloempjes met zo min mogelijk steel af.
Overgiet de citroenen met kokend water om de waslaag te verwijderen. Haal de schil van de citroenen met een zesteur of fijne rasp, let op dat je het wit niet meeraspt. Pers dan de citroenen uit en zeef het sap door een koffiefilter of vel keukenpapier.
Spoel een schone glazen pot met een inhoud van ongeveer anderhalve liter om met kokend water. Steriliseer ook de deksel van de pot.

'''Bereiding'''
Doe bloesem, citroenrasp en sap en citroenzuur in de pot. Los de suiker op door het met water aan de kook te brengen, laat vijf minuten doorkoken. Zet de glazen pot in de gootsteen en giet de kokendhete suikersiroop over de vlierbloesem. Sluit de pot af en laat rustig afkoelen. Als de inhoud helemaal is afgekoeld, licht schudden en dan in de koelkast zetten. Laat drie dagen staan, schud elke dag even om (laat de pot wel dicht).
Na drie dagen spoel je twee lege, schone wijnflessen om met kokend water en een mespunt sulfiet, spoel goed na en laat uitwalmen. Nu zeef je de siroop door een zeef met keukenpapier of een koffiefilter. Zorg wel dat alle spullen die je gebruikt brandschoon zijn. Giet de siroop in de wijnflessen en sluit deze af met een schoongemaakte draaidop of een kurk of een rubber dop. Bewaar de vlierbloesemsiroop na het openen in de koelkast.

'''Serveren'''
Het recept is voor een siroop, dus die drink je niet puur. Je lengt de siroop aan, afhankelijk van je smaak en de gebruikte combinatie, in een verhouding van 1:4 tot 1:8 met (koolzuurhoudend) water, of met droge witte wijn. Ook prosecco en champagne kunnen op smaak worden gebracht met deze siroop. Serveer gekoeld.
En over gekoeld gesproken: je kunt de aangelengde siroop invriezen als ijslollie, of er met gelatine een mooie gelei van maken voor bij een dessert. Doe er dan ook wat plukjes vlierbloesem in. Je kunt ook met een ijsmachine sorbet- of roomijs draaien met vlierbloesemsiroop.

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]
[[Categorie:November]]
[[Categorie:December]]
[[Categorie:Januari]]
[[Categorie:Februari]]

Raket

2021-04-01T13:59:08Z

Ctamminga:

[[Bestand:Wilde_rucola.JPG|thumb|300px|right|''foto Frank Radder'']]
==Raket==
Vanuit culinair standpunt worden met raket verschillende planten aangeduid, vanuit de botanische systematiek hebben veel planten raket in hun naam. Best wel verwarrend.

Raketsla, raketkruid, in het Engels rocket en in het Frans roquette zijn benamingen voor de rauwkostgroente rucola, waarvan de wetenschappelijke naam Eruca sativa of Eruca vesicaria is. Bij ons bekend als zwaardherik. Raket wordt ook als synoniem voor rucola gebruikt. De wilde rucola is de Diplotaxis tenuifolia of wel de grote zandkool (en de kleine zandkool D.muralis, ook bekend onder de naam muurzandkool). Voor meer informatie over het onderscheid tussen die laatste twee soorten ga naar: [[Zandkool]]

==Geslachten met raket in de naam==
Botanisch gezien zijn er verschillende plantengeslachten die met raket aangeduid worden.

Sisymbrium:
*De meest algemeen voorkomende is de gewone raket (Sisymbrium officinale) die overal op straat en in omgewerkte grond tevoorschijn komt. De kleine lichtgele bloemen groeien uit tot smalle hauwen die langs de stengel omhoog staan. Het blad is spiesvormig. Het zaad kan gebruikt worden als slijmoplosser en tegen hoest door het met honing te mengen of een aftreksel te maken in heet water. Het heeft een pittige smaak.
*De Hongaarse raket (Sisymbrium altissimum) kan, zoals de naam al aangeeft, tamelijk hoog worden. Komt in een groot deel van het land algemeen voor.
*De Oosterse raket (Sisymbrium oriëntale) is in de 19e eeuw ingeburgerd en veel minder algemeen.
*De Maasraket (Sisymbrium austriacum) is met de wolindustrie vanuit België meegereisd en voornamelijk langs de Maas te vinden.
[[Bestand:Zandraket.JPG|thumb|300px|right|''foto Aad Kop Zandraket'']]

*De spiesraket (Sisymbrium loeselii) komt sporadisch verspreid in Nederland voor.

Arabidopsis:
*Oorspronkelijk inheems en algemeen is de zandraket, Arabidopsis thaliana, die witte bloemen heeft. Het is een kleinblijvende voorjaarsbloeier.

Erucastrum:
*De schijnraket (Erucastrum gallicum) komt in het midden van het land voor.

Erysimum virgatum:
*Er zijn twee soorten steenraket: de stijve steenraket (Erysimum virgatum) die slechts hier en daar voorkomt en de gewone steenraket (Erysimum cheiranthoides) die in grote delen van Nederland algemeen is. De laatste is sinds oudsher een tegengif tegen bijensteken en beten van andere giftige dieren.

Rapistrum:
*Vooral in stedelijke gebieden staat de bolletjesraket (Rapistrum rugosum). De bovenste deel van de hauwtjes zijn bolvormig.

==Kruisbloemenfamilie==
Al deze geslachten behoren tot de kruisbloemenfamilie of Brassicaceae. Een familie waarvan alle soorten (of bijna alle) eetbaar zijn. De één wat lekkerder dan de ander, natuurlijk afhankelijk van je persoonlijke smaak. In de familie zitten veel wintergroenten zoals bloemkool, boerenkool, koolrabi, spruitjes en wittekool. Maar ook broccoli, chinese kool, paksoi, radijs, waterkers en mosterdkruid om er slechts een aantal te noemen. Gemeenschappelijk kenmerk: de vruchten hebben de vorm van een hauw of een hauwtje.

==Leuk weetje==
Hoewel de 'raket'-planten meestal slank en hoog zijn, is hun naam niet afgeleid van wat wij voor ons zien als we aan een raket denken: een smal en lang ding. Raket is een verbastering van het Franse roquette, dat weer uit het Latijn komt en koolplant betekent.

==Receptidee==
Maak eens een Hollandse pesto van raket met zonnebloemolie, knoflook, hollandse belegen boerenkaas, walnoten, citroensap en rasp, een beetje peterselie, eventueel wat zout en peper.

 {{wildplukwijzer|wilde rucola|rucola}}

[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]

Riet

2021-02-23T06:47:16Z

Ctamminga:

Phragmites australis is een van de meest voorkomende grassen in ons land. De oevers van allerlei wateren zijn omzoomd met dit taaie gewas. Tot in augustus blijft het doorgroeien totdat de stengels wel 2 meter hoog zijn.

==Kenmerken en voorkomen==
Riet is algemeen bekend. Het torent hoog boven alles uit met zijn blauwgrijze bladeren die wel een halve meter lang kunnen worden. Ze hebben scherpe randen waaraan je je handen kunt openhalen. De pluimen zijn paars-bruin en waaien met de wind mee, net als het blad. Pas in de winter is het zaad rijp en wordt het door de wind verspreid. Iedere pluim bevat duizenden zaden. Toch is dat niet de belangrijkste wijze van voortplanten. Veel meer vermeerderen de planten zich door middel van wortelstokken die onder of boven de grond meters lang kunnen worden.

Riet is van andere hoge grassen te onderscheiden omdat het geen tongetje heeft maar een rij stijve haren.

In de winter sterven alle bovengrondse delen af. Ze blijven nog heel lang staan. Zelfs in gedroogde vorm zijn de luchtkanalen in gebruik om de ondergrondse wortelstokken van zuurstof te voorzien. Anders zou het riet verdrinken.

Riet kan in vrijwel ieder water groeien behalve in puur zeewater. Op den duur zal het zorgen voor verlanding samen met lisdodde en andere oeverplanten.

==Gebruikstoepassingen==
Riet is een zeer veelzijdige gebruiksplant. Als je op jonge wortels kauwt, komt er een zoete smaak los. Ze zijn ook als groenten te koken.

Het wordt al heel lang als dakbedekking toegepast, het is warm en waterdicht. Rietmatten worden op de duinen geplaatst als kustbescherming. Ook op rivierdijken beschermt het tegen al te wild water. Bloembollentelers leggen het op de bollen.

Bij het droogleggen van de Flevopolders werd riet geplant dat zo meehielp aan een versnelde drooglegging. Ook werd voorkomen dat zich teveel ongewenste omkruiden zouden uitzaaien. Het kostte later wel moeite om het vrijgekomen land bouwrijp te maken. Een achtergebleven rietwortel loopt tussen de landbouwgewassen gemakkelijk uit.

==Leuke weetjes==
Elk blad heeft halverwege een kartel. Dat wordt de duivelsbeet genoemd. Deze inkeping ontstaat op de plaats waar het blad tegen een knoop van de stengel gedrukt zat voordat het zich uitrolde.

In rietkragen zijn veel vogelsoorten te vinden als blauwborst, rietzanger, karekiet en de rietgors. De maag van baardmannetjes is in de winter gespecialiseerd in het verteren van de rietzaden.

*Wortel te gebruiken als groente
'''Verzamelen: hele jaar door'''

*Jonge stengel om op te kauwen
'''Verzamelen: mei-juli'''

[[Categorie:Hele jaar]]

[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]

Riet

2021-02-22T18:45:56Z

Ctamminga:

Phragmites australis is een van de meest voorkomende grassen in ons land. De oevers van allerlei wateren zijn omzoomd met dit taaie gewas. Tot in augustus blijft het doorgroeien totdat de stengels wel 2 meter hoog zijn.

==Kenmerken en voorkomen==
Riet is algemeen bekend. Het torent hoog boven alles uit met zijn blauwgrijze bladeren die wel een halve meter lang kunnen worden. Ze hebben scherpe randen waaraan je je handen kunt openhalen. De pluimen zijn paars-bruin en waaien met de wind mee, net als het blad. Pas in de winter is het zaad rijp en wordt het door de wind verspreid. Iedere pluim bevat duizenden zaden. Toch is dat niet de belangrijkste wijze van voortplanten. Veel meer vermeerderen de planten zich door middel van wortelstokken die onder of boven de grond meters lang kunnen worden.

Riet is van andere hoge grassen te onderscheiden omdat het geen tongetje heeft maar een rij stijve haren.

In de winter sterven alle bovengrondse delen af. Ze blijven nog heel lang staan. Zelfs in gedroogde vorm zijn de luchtkanalen in gebruik om de ondergrondse wortelstokken van zuurstof te voorzien. Anders zou het riet verdrinken.

Riet kan in vrijwel ieder water groeien behalve in puur zeewater. Op den duur zal het zorgen voor verlanding samen met lisdodde en andere oeverplanten.

==Gebruikstoepassingen==
Riet is een zeer veelzijdige gebruiksplant.

Het wordt al heel lang als dakbedekking toegepast, het is warm en waterdicht. Rietmatten worden op de duinen geplaatst als kustbescherming. Ook op rivierdijken beschermt het tegen al te wild water. Bloembollentelers leggen het op de bollen.

Bij het droogleggen van de Flevopolders werd riet geplant dat zo meehielp aan een versnelde drooglegging. Ook werd voorkomen dat zich teveel ongewenste omkruiden zouden uitzaaien. Het kostte later wel moeite om het vrijgekomen land bouwrijp te maken. Een achtergebleven rietwortel loopt tussen de landbouwgewassen gemakkelijk uit.

==Leuke weetjes==
Elk blad heeft halverwege een kartel. Dat wordt de duivelsbeet genoemd. Deze inkeping ontstaat op de plaats waar het blad tegen een knoop van de stengel gedrukt zat voordat het zich uitrolde.

In rietkragen zijn veel vogelsoorten te vinden als blauwborst, rietzanger, karekiet en de rietgors. De maag van baardmannetjes is in de winter gespecialiseerd in het verteren van de rietzaden.

*Wortel > Gr
'''Verzamelen: hele jaar door'''

*Jonge stengel > op kauwen
'''Verzamelen: mei-juli'''

[[Categorie:Hele jaar]]

[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]

Riet

2021-02-22T18:45:27Z

Ctamminga:

==Riet==
Phragmites australis is een van de meest voorkomende grassen in ons land. De oevers van allerlei wateren zijn omzoomd met dit taaie gewas. Tot in augustus blijft het doorgroeien totdat de stengels wel 2 meter hoog zijn.

==Kenmerken en voorkomen==
Riet is algemeen bekend. Het torent hoog boven alles uit met zijn blauwgrijze bladeren die wel een halve meter lang kunnen worden. Ze hebben scherpe randen waaraan je je handen kunt openhalen. De pluimen zijn paars-bruin en waaien met de wind mee, net als het blad. Pas in de winter is het zaad rijp en wordt het door de wind verspreid. Iedere pluim bevat duizenden zaden. Toch is dat niet de belangrijkste wijze van voortplanten. Veel meer vermeerderen de planten zich door middel van wortelstokken die onder of boven de grond meters lang kunnen worden.

Riet is van andere hoge grassen te onderscheiden omdat het geen tongetje heeft maar een rij stijve haren.

In de winter sterven alle bovengrondse delen af. Ze blijven nog heel lang staan. Zelfs in gedroogde vorm zijn de luchtkanalen in gebruik om de ondergrondse wortelstokken van zuurstof te voorzien. Anders zou het riet verdrinken.

Riet kan in vrijwel ieder water groeien behalve in puur zeewater. Op den duur zal het zorgen voor verlanding samen met lisdodde en andere oeverplanten.

==Gebruikstoepassingen==
Riet is een zeer veelzijdige gebruiksplant.

Het wordt al heel lang als dakbedekking toegepast, het is warm en waterdicht. Rietmatten worden op de duinen geplaatst als kustbescherming. Ook op rivierdijken beschermt het tegen al te wild water. Bloembollentelers leggen het op de bollen.

Bij het droogleggen van de Flevopolders werd riet geplant dat zo meehielp aan een versnelde drooglegging. Ook werd voorkomen dat zich teveel ongewenste omkruiden zouden uitzaaien. Het kostte later wel moeite om het vrijgekomen land bouwrijp te maken. Een achtergebleven rietwortel loopt tussen de landbouwgewassen gemakkelijk uit.

==Leuke weetjes==
Elk blad heeft halverwege een kartel. Dat wordt de duivelsbeet genoemd. Deze inkeping ontstaat op de plaats waar het blad tegen een knoop van de stengel gedrukt zat voordat het zich uitrolde.

In rietkragen zijn veel vogelsoorten te vinden als blauwborst, rietzanger, karekiet en de rietgors. De maag van baardmannetjes is in de winter gespecialiseerd in het verteren van de rietzaden.

*Wortel > Gr
'''Verzamelen: hele jaar door'''

*Jonge stengel > op kauwen
'''Verzamelen: mei-juli'''

[[Categorie:Hele jaar]]

[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]

Klein hoefblad

2021-02-22T17:31:26Z

Ctamminga:

[[Bestand:Klein hoefblad.jpg|thumb|400px]]Het klein hoefblad (Tussilago farfara) is een circa 30 cm hoge vaste plant. Elke stengel draagt een bloemhoofdje met een doorsnee van 2-3 cm. De bladeren van deze plant verschijnen pas na de bloei. Tijdens de bloei zijn de bladeren beperkt tot korte, groene of rode schubjes langs de stengel. Na de bloei ontwikkelen deze zich tot hartvormig of ronde en getande bladeren en staan in een rozetvormige krans rond de steel. De bladeren zijn aan de onderkant viltig behaard. Van een afstandje ziet het klein hoefblad er uit als een paardenbloem, maar aan de typerende steel is hij goed te herkennen.

De bloeitijd begint gewoonlijk in maart en april, maar bij gunstig weer al in februari. De favoriete grond van het klein hoefblad bestaat uit leemachtige grond.

==Toxiciteit==
Het klein hoefblad werd vroeger veel gebruikt als (effectief) middel tegen hoesten en verkoudheid. De plant bevat echter pyrrolizidine alkaloïden, wat betekent dat hij kankerverwekkend is. Deze stof wordt opgeslagen in de lever en kan bij langdurig gebruik uiteindelijk leverkanker of andere leveraandoeningen veroorzaken.

==Leuke weetjes==
Groot hoefblad (Petasites hybridus) is geen directe verwant van klein hoefblad maar heeft veel overeenkomsten. Groot hoefblad bloeit ook heel vroeg in het voorjaar en ook bij deze soort verschijnen de bloemen voor de bladeren. Bij groot hoefblad worden de bladeren doorgaans nog veel groter dan die van klein hoefblad.
[[Bestand:Klein hoefblad_blad.JPG|thumb|400px|right|Blad van klein hoefblad]]
[[Bestand:Groot hoefblad.JPG|thumb|400px|left|Blad van groot hoefblad]]
De bladeren van beide soorten lijken veel op elkaar. Door de verschillende nervatuur zijn ze te onderscheiden: bij klein hoefblad lopen de nerven meteen uiteen vanuit het punt waar de bladschijf aan de stengel zit. De nerven van groot hoefblad lopen eerst rood gekleurd een stukje langs de bladrand voordat ze zich als vingers uitspreiden.
Verschillen zijn er ook: de bloemen lijken helemaal niet op elkaar. Groot hoefblad heeft paars-roze bloemen en is tweehuizig, heeft dus de mannetjes en de vrouwtjes op aparte bloemen. De bloemen van klein hoefblad zijn tweeslachtig en geel.

Op sommige plekken aan de waterkant verschijnen in het voorjaar: wit hoefblad (Petasites albus), een stinsenplant en Japans hoefblad (Petasites japonicus). Ze hebben witte bloemen. '''Bij alle petasites-soorten zijn de wortels en de bladeren licht giftig.'''

==Toepassingen==
===Bloemen===
De bloemknoppen en de jonge bloemen kunnen rauw of gekookt gegeten worden. Door hun anijsachtige smaak geven ze een typische aromatische smaak aan salades. Ook kan er siroop of gelei van gemaakt worden.

'''Verzamelen: maart-april'''

===Bladeren===
De jonge bladeren kunnen aan salades of soepen worden toegevoegd of als groenten worden gekookt. De bladeren hebben een bittere smaak tenzij zij na het koken worden afgespoeld. Van zowel verse als gedroogde bladeren en bloemen kan een aromatische thee worden gezet.

'''Verzamelen: mei-juni'''

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]

[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]

Klein hoefblad

2021-02-22T17:30:20Z

Ctamminga:

[[Bestand:Klein hoefblad.jpg|thumb|400px]]Het klein hoefblad (Tussilago farfara) is een circa 30 cm hoge vaste plant. Elke stengel draagt een bloemhoofdje met een doorsnee van 2-3 cm. De bladeren van deze plant verschijnen pas na de bloei. Tijdens de bloei zijn de bladeren beperkt tot korte, groene of rode schubjes langs de stengel. Na de bloei ontwikkelen deze zich tot hartvormig of ronde en getande bladeren en staan in een rozetvormige krans rond de steel. De bladeren zijn aan de onderkant viltig behaard. Van een afstandje ziet het klein hoefblad er uit als een paardenbloem, maar aan de typerende steel is hij goed te herkennen.

De bloeitijd begint gewoonlijk in maart en april, maar bij gunstig weer al in februari. De favoriete grond van het klein hoefblad bestaat uit leemachtige grond.

==Toxiciteit==
Het klein hoefblad werd vroeger veel gebruikt als (effectief) middel tegen hoesten en verkoudheid. De plant bevat echter pyrrolizidine alkaloïden, wat betekent dat hij kankerverwekkend is. Deze stof wordt opgeslagen in de lever en kan bij langdurig gebruik uiteindelijk leverkanker of andere leveraandoeningen veroorzaken.

==Leuke weetjes==
Groot hoefblad (Petasites hybridus) is geen directe verwant van klein hoefblad maar heeft veel overeenkomsten. Groot hoefblad bloeit ook heel vroeg in het voorjaar en ook bij deze soort verschijnen de bloemen voor de bladeren. Bij groot hoefblad worden de bladeren doorgaans nog veel groter dan die van klein hoefblad.
[[Bestand:Klein hoefblad_blad.JPG|thumb|400px|right|Blad van klein hoefblad]]
[[Bestand:riet.jpg|thumb|400px|left]]
De bladeren van beide soorten lijken veel op elkaar. Door de verschillende nervatuur zijn ze te onderscheiden: bij klein hoefblad lopen de nerven meteen uiteen vanuit het punt waar de bladschijf aan de stengel zit. De nerven van groot hoefblad lopen eerst rood gekleurd een stukje langs de bladrand voordat ze zich als vingers uitspreiden.
Verschillen zijn er ook: de bloemen lijken helemaal niet op elkaar. Groot hoefblad heeft paars-roze bloemen en is tweehuizig, heeft dus de mannetjes en de vrouwtjes op aparte bloemen. De bloemen van klein hoefblad zijn tweeslachtig en geel.

Op sommige plekken aan de waterkant verschijnen in het voorjaar: wit hoefblad (Petasites albus), een stinsenplant en Japans hoefblad (Petasites japonicus). Ze hebben witte bloemen. '''Bij alle petasites-soorten zijn de wortels en de bladeren licht giftig.'''

==Toepassingen==
===Bloemen===
De bloemknoppen en de jonge bloemen kunnen rauw of gekookt gegeten worden. Door hun anijsachtige smaak geven ze een typische aromatische smaak aan salades. Ook kan er siroop of gelei van gemaakt worden.

'''Verzamelen: maart-april'''

===Bladeren===
De jonge bladeren kunnen aan salades of soepen worden toegevoegd of als groenten worden gekookt. De bladeren hebben een bittere smaak tenzij zij na het koken worden afgespoeld. Van zowel verse als gedroogde bladeren en bloemen kan een aromatische thee worden gezet.

'''Verzamelen: mei-juni'''

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]

[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]

Riet

2021-02-22T17:28:22Z

Ctamminga:

[[Bestand:Groot hoefblad.JPG|thumb|400px|right|Blad van groot hoefblad]]
==Riet==
Phragmites australis is een van de meest voorkomende grassen in ons land. De oevers van allerlei wateren zijn omzoomd met dit taaie gewas. Tot in augustus blijft het doorgroeien totdat de stengels wel 2 meter hoog zijn.

==Kenmerken en voorkomen==
Riet is algemeen bekend. Het torent hoog boven alles uit met zijn blauwgrijze bladeren die wel een halve meter lang kunnen worden. Ze hebben scherpe randen waaraan je je handen kunt openhalen. De pluimen zijn paars-bruin en waaien met de wind mee, net als het blad. Pas in de winter is het zaad rijp en wordt het door de wind verspreid. Iedere pluim bevat duizenden zaden. Toch is dat niet de belangrijkste wijze van voortplanten. Veel meer vermeerderen de planten zich door middel van wortelstokken die onder of boven de grond meters lang kunnen worden.

Riet is van andere hoge grassen te onderscheiden omdat het geen tongetje heeft maar een rij stijve haren.

In de winter sterven alle bovengrondse delen af. Ze blijven nog heel lang staan. Zelfs in gedroogde vorm zijn de luchtkanalen in gebruik om de ondergrondse wortelstokken van zuurstof te voorzien. Anders zou het riet verdrinken.

Riet kan in vrijwel ieder water groeien behalve in puur zeewater. Op den duur zal het zorgen voor verlanding samen met lisdodde en andere oeverplanten.

==Gebruikstoepassingen==
Riet is een zeer veelzijdige gebruiksplant.

Het wordt al heel lang als dakbedekking toegepast, het is warm en waterdicht. Rietmatten worden op de duinen geplaatst als kustbescherming. Ook op rivierdijken beschermt het tegen al te wild water. Bloembollentelers leggen het op de bollen.

Bij het droogleggen van de Flevopolders werd riet geplant dat zo meehielp aan een versnelde drooglegging. Ook werd voorkomen dat zich teveel ongewenste omkruiden zouden uitzaaien. Het kostte later wel moeite om het vrijgekomen land bouwrijp te maken. Een achtergebleven rietwortel loopt tussen de landbouwgewassen gemakkelijk uit.

==Leuke weetjes==
Elk blad heeft halverwege een kartel. Dat wordt de duivelsbeet genoemd. Deze inkeping ontstaat op de plaats waar het blad tegen een knoop van de stengel gedrukt zat voordat het zich uitrolde.

In rietkragen zijn veel vogelsoorten te vinden als blauwborst, rietzanger, karekiet en de rietgors. De maag van baardmannetjes is in de winter gespecialiseerd in het verteren van de rietzaden.

*Wortel > Gr
'''Verzamelen: hele jaar door'''

*Jonge stengel > op kauwen
'''Verzamelen: mei-juli'''

[[Categorie:Hele jaar]]

[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]

Riet

2021-02-22T17:26:45Z

Ctamminga:

Lisdodde

2021-02-21T20:16:01Z

Ctamminga:

[[Bestand:Lisdoddewortels.JPG|thumb|400px|right|Lisdoddewortels, foto Frank Radder]]
[[Bestand:Lisdodde_sigaar.jpg|thumb|300px|right|Lisdodde 'sigaar' aan de waterkant]]
De grote lisdodde (Typha latifolia L.) is een tot ruim 2 meter hoge plant van voedselrijke oevers met lange grote bladeren, en een lichtbruine aar aan het uiteinde van zijn stengels. De plant bloeit in juni tot juli met de mannelijke aar meestal direct boven de vrouwelijke, waaraan de bloemen zitten. Bij rijpheid zijn de vrouwelijke aren zwartachtig bruin, ook wel sigaren genoemd.

De grote lisdodde is een zeer algemene plant en komt voor aan waterkanten in zeer voedselrijke omstandigheden en in zure, voedselrijke vennen en plassen. De plant komt niet voor aan grote open wateren. De plant kan zich onder gunstige omstandigheden vrij snel door middel van wortelstokken verspreiden.
 
==Toepassingen==
 In het voorjaar kunnen de witte jonge scheuten als een soort asperges gegeten worden. Verwijder de scheuten waar je niet met je nagel doorheen kan drukken. Mogelijke bewerkingen: koken, wokken, bakken, stoven en in soepen. Verder rauw te gebruiken in salades. Smaakt naar komkommer.

Oogsten totdat de groene kolven (bloemen) zich beginnen te vormen. Die moeten iets langer gekookt worden (15 min.). Als deze aren geel verkleuren (uiteindelijk worden ze de bekende bruine sigaren) kan het pluis verzameld worden. Door de stengel voorzichtig te buigen en te tikken op de mannelijke aar, komt het stuifmeel vrij en kan   met behulp van een papieren boterhamzakje opgevangen worden. Te gebruiken als meel.

De wortelstokken zijn zeer zetmeelrijk en een bron van voedsel. De wortels worden gebakken in een open vuur (hete as of kolen), waarbij de wortelbast als een soort bescherming dient tegen het vuur. Na tien tot twintig minuten kan de wortel worden opengescheurd en de zetmeel rijke vezels eruit worden gehaald. De vezels zijn direct eetbaar.

==Leuke weetjes==
Het pluis uit de rijpe bloeiwijze vormt een goede tondel bij het aanmaken van vuur.

Er is ook een slankere soort: de kleine lisdodde (''Typha angustifolia''). Deze soort staat in water dat minder voedselrijk is. Het blad is heel slank en lang net als de kolven. In bloei zijn de grote en kleine lisdodde te onderscheiden: bij de kleine lisdodde is er een tussenruimte tussen het mannelijke en vrouwelijke gedeelte van de aar, bij de grote sluiten beide bloemen op elkaar aan.

===Recept===
Rauwe lisdoddesoep
*2 1/2 cup amandelen
*10 cups water
*2 cups lisdodde scheuten dun gesneden
*1/4 cup munt, fijngesneden
*sap van een 1/2 citroen

Laat de amandelen met het water een nacht in de koelkast trekken. Pureer en verzamel zoveel mogelijk vocht met behulp van een kaasdoek. De pulp wordt niet meer in dit recept gebruikt. Meng de amandelmelk met de overige ingrediënten en serveer koud.

''Uit: The Wild Vegetarian Cookbook van "Wildman" Steve Brill.''

 {{wildplukwijzer|lisdoddes|rietsigaar}}

*Jonge scheuten
'''Verzamelen: maart-april'''

*Groene bloemkolf
'''Verzamelen: mei'''

*Stuifmeel
'''Verzamelen: juni-juli'''

*Wortel
'''Verzamelen: november-februari'''

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]
[[Categorie:Juli]]

[[Categorie:November]]
[[Categorie:December]]
[[Categorie:Januari]]
[[Categorie:Februari]]

Esdoorn

2021-02-21T20:06:59Z

Ctamminga:

[[Bestand:Esdoornbladeren.jpg|thumb|300px|right]]De gewone esdoorn (''Acer pseudoplatanus'') is de meest voorkomende esdoorn en komt overal in Europa voor. Deze boom wordt tot 35 m hoog met een brede kroon. Hij heeft stevige twijgen die dikke tegenoverstaande knoppen met bleekgroene knopschubben dragen. De bladeren zijn 5-lobbig en handnervig, bovenaan donkergroen, onderaan blauw-groen tot grijsrood. De toegespitste lobben zijn ongelijk gekarteld. De bloemen zijn geel-groen en ontstaan in hangende, samengestelde trossen. In één tros kunnen mannelijke, vrouwelijke en steriele bloemen voorkomen. De bladeren verschijnen iets voor de bloemen. De vleugels van de vruchten vormen een scherpe tot een rechte hoek, smaller aan de basis. Deze vruchten ontkiemen de volgende lente. De gewone esdoorn heeft graag een diepe frisse grond, maar groeit ook op arme slechte grond.

De Esdoorn is lid van de Sapindaceae (Zeepboomfamilie)

==Weetjes==
In Nederland zijn verschillende soorten esdoorns inheems. Waaronder de gewone esdoorn, die hierboven besproken is.

De Noorse esdoorn (''Acer platanoides'') is iets minder algemeen. De bloemen van deze boom zijn eenslachtig en staan meer in een scherm. De vruchten hebben twee vleugels die in elkaars verlengde staan.

De Spaanse aak of veldesdoorn (''Acer campestre'') heeft kleiner blad dan de twee hierboven. Het blad is gespleten in drie tot vijf slippen. De bloemen zijn tweeslachtig en de zaden hebben wijduitstaande vleugels.

Verder zijn er vele soorten die niet van oorsprong hier vandaan komen zoals de zilveresdoorn, de Japanse esdoorn en de Maple Leaf ofwel suikeresdoorn (''Acer saccharum''). De laatste is het nationale symbool van Canada en staat ook op de vlag van dat land.

==Toepassingen==
===Sap===
[[Bestand:Esdoorn.jpg|thumb|300px|right]]
Bijna alle soorten hebben in het voorjaar door de hoge worteldruk een sterke sapstroom. Het sap heeft een hoog suikergehalte. Uit een liter sap kan ongeveer 25 gram suiker worden verkregen. Tap van half februari tot begin mei de boom af, omdat de sapstroom van de boom dan het sterkst is. Dit houdt aan zolang de temperatuur schommelt tussen vriezen en dooien, variërend van 1 week tot maximaal 6 weken. Kerf de esdoorn in of boor een gat in de boom tot een diepte van 5 cm en met een doorsnee van 1 cm. Plaats een stok in of onder het gaatje waar het vocht langs kan lopen in een pot of container. Afhankelijk van de dikte en sterkte van de boom worden maximaal drie tappunten ingebracht. Er kan worden getapt totdat het steeds donkerder wordt, omdat er steeds meer andere organische stoffen met de sapstroom meegaan. Het sap kan zo gedronken worden of door het in te koken tot een siroop worden geconcentreerd. 40 liter vers esdoornsap levert 1 liter siroop op. De siroop wordt gebruikt als basis voor limonade en als een smaakversterker bij verschillende soorten voedsel. Zoals op crêpes en pannenkoeken erg populair in Canada en Noord Amerika. (Maple syrup)

===Binnenschors===
De dunne binnenschors van de esdoorn is eetbaar. Je kan deze drogen en tot meel vermalen en gebruiken als glutenvrij meel. Ook kan van de gedroogde binnenschors een thee worden getrokken als hoestdrank en om diarree te bestrijden.

===Bladeren===
Wikkel voedsel in de bladeren, zodat tijdens het bakken een zoete smaak wordt afgegeven. Om voedsel, zoals appels en knolgewassen, voor een lange tijd te bewaren kunnen ze met bladeren worden ingepakt. Van de gedroogde bladeren kan thee gemaakt worden.

===Zaden===
De zaden kunnen met groenten worden meegekookt, in een theemelange gedaan worden en van de schil ontdaan, vers worden gegeten. Geroosterde zaden kunnen als snack gegeten worden en door salades worden gemengd.

===Overige toepassingen===
Het hout is hard, zwaar, elastisch en toch makkelijk te bewerken. Het hout van de esdoorn brandt goed, maar snel. Daarnaast kan van het hout goede houtskool worden gemaakt. Het is niet geschikt voor het aanmaken van een vuur. De as kan worden gebruikt bij het maken van zeep.

*Binnenbast
'''Verzamelen: hele jaar door'''

*Sap
'''Verzamelen: februari-april'''

*Zaden
'''Verzamelen: juli-oktober'''

[[Categorie:Hele jaar]]

[[Categorie:Februari]]
[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]

[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]

Esdoorn

2021-02-21T20:06:26Z

Ctamminga:

[[Bestand:Esdoornbladeren.jpg|thumb|300px|right]]De gewone esdoorn (''Acer pseudoplatanus'') is de meest voorkomende esdoorn en komt overal in Europa voor. Deze boom wordt tot 35 m hoog met een brede kroon. Hij heeft stevige twijgen die dikke tegenoverstaande knoppen met bleekgroene knopschubben dragen. De bladeren zijn 5-lobbig en handnervig, bovenaan donkergroen, onderaan blauw-groen tot grijsrood. De toegespitste lobben zijn ongelijk gekarteld. De bloemen zijn geel-groen en ontstaan in hangende, samengestelde trossen. In één tros kunnen mannelijke, vrouwelijke en steriele bloemen voorkomen. De bladeren verschijnen iets voor de bloemen. De vleugels van de vruchten vormen een scherpe tot een rechte hoek, smaller aan de basis. Deze vruchten ontkiemen de volgende lente. De gewone esdoorn heeft graag een diepe frisse grond, maar groeit ook op arme slechte grond.

De Esdoorn is lid van de Sapindaceae (Zeepboomfamilie)

==Weetjes==
In Nederland zijn verschillende soorten esdoorns inheems. Waaronder de gewone esdoorn, die hierboven besproken is.

De Noorse esdoorn (''Acer platanoides'') is iets minder algemeen. De bloemen van deze boom zijn eenslachtig en staan meer in een scherm. De vruchten hebben twee vleugels die in elkaars verlengde staan.

De Spaanse aak of veldesdoorn (''Acer campestre'') heeft kleiner blad dan de twee hierboven. Het blad is gespleten in drie tot vijf slippen. De bloemen zijn tweeslachtig en de zaden hebben wijduitstaande vleugels.

Verder zijn er vele soorten die niet van oorsprong hier vandaan komen zoals de zilveresdoorn, de Japanse esdoorn en de Maple Leaf ofwel suikeresdoorn (''Acer saccharum''). De laatste is het nationale symbool van Canada en staat ook op de vlag van dat land.

==Toepassingen==
===Sap===
[[Bestand:Esdoorn.jpg|thumb|300px|right]]
Bijna alle soorten hebben in het voorjaar door de hoge worteldruk een sterke sapstroom. Het sap heeft een hoog suikergehalte. Uit een liter sap kan ongeveer 25 gram suiker worden verkregen. Tap van half februari tot begin mei de boom af, omdat de sapstroom van de boom dan het sterkst is. Dit houdt aan zolang de temperatuur schommelt tussen vriezen en dooien, variërend van 1 week tot maximaal 6 weken. Kerf de esdoorn in of boor een gat in de boom tot een diepte van 5 cm en met een doorsnee van 1 cm. Plaats een stok in of onder het gaatje waar het vocht langs kan lopen in een pot of container. Afhankelijk van de dikte en sterkte van de boom worden maximaal drie tappunten ingebracht. Er kan worden getapt totdat het steeds donkerder wordt, omdat er steeds meer andere organische stoffen met de sapstroom meegaan. Het sap kan zo gedronken worden of door het in te koken tot een siroop worden geconcentreerd. 40 liter vers esdoornsap levert 1 liter siroop op. De siroop wordt gebruikt als basis voor limonade en als een smaakversterker bij verschillende soorten voedsel. Zoals op crêpes en pannenkoeken erg populair in Canada en Noord Amerika. (Maple syrup)

===Binnen schors===
De dunne binnenschors van de esdoorn is eetbaar. Je kan deze drogen en tot meel vermalen en gebruiken als glutenvrij meel. Ook kan van de gedroogde binnenschors een thee worden getrokken als hoestdrank en om diarree te bestrijden.

===Bladeren===
Wikkel voedsel in de bladeren, zodat tijdens het bakken een zoete smaak wordt afgegeven. Om voedsel, zoals appels en knolgewassen, voor een lange tijd te bewaren kunnen ze met bladeren worden ingepakt. Van de gedroogde bladeren kan thee gemaakt worden.

===Zaden===
De zaden kunnen met groenten worden meegekookt, in een theemelange gedaan worden en van de schil ontdaan, vers worden gegeten. Geroosterde zaden kunnen als snack gegeten worden en door salades worden gemengd.

===Overige toepassingen===
Het hout is hard, zwaar, elastisch en toch makkelijk te bewerken. Het hout van de esdoorn brandt goed, maar snel. Daarnaast kan van het hout goede houtskool worden gemaakt. Het is niet geschikt voor het aanmaken van een vuur. De as kan worden gebruikt bij het maken van zeep.

*Binnenbast
'''Verzamelen: hele jaar door'''

*Sap
'''Verzamelen: februari-april'''

*Zaden
'''Verzamelen: juli-oktober'''

[[Categorie:Hele jaar]]

[[Categorie:Februari]]
[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]

[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]

Esdoorn

2021-02-21T20:01:26Z

Ctamminga:

[[Bestand:Esdoornbladeren.jpg|thumb|300px|right]]De gewone esdoorn (''Acer pseudoplatanus'') is de meest voorkomende esdoorn en komt overal in Europa voor. Deze boom wordt tot 35 m hoog met een brede kroon. Hij heeft stevige twijgen die dikke tegenoverstaande knoppen met bleekgroene knopschubben dragen. De bladeren zijn 5-lobbig en handnervig, bovenaan donkergroen, onderaan blauw-groen tot grijsrood. De toegespitste lobben zijn ongelijk gekarteld. De bloemen zijn geel-groen en ontstaan in hangende, samengestelde trossen. In één tros kunnen mannelijke, vrouwelijke en steriele bloemen voorkomen. De bladeren verschijnen iets voor de bloemen. De vleugels van de vruchten vormen een scherpe tot een rechte hoek, smaller aan de basis. Deze vruchten ontkiemen de volgende lente. De gewone esdoorn heeft graag een diepe frisse grond, maar groeit ook op arme slechte grond.

De Esdoorn is lid van de Sapindaceae (Zeepboomfamilie)

==Weetjes==
In Nederland zijn verschillende soorten esdoorns inheems. Waaronder de gewone esdoorn, die hierboven besproken is.

De Noorse esdoorn (''Acer platanoides'') is iets minder algemeen. De bloemen van deze boom zijn eenslachtig en staan meer in een scherm. De vruchten hebben twee vleugels die in elkaars verlengde staan.

De Spaanse aak of veldesdoorn (''Acer campestre'') heeft kleiner blad dan de twee hierboven. Het blad is gespleten in drie tot vijf slippen. De bloemen zijn tweeslachtig en de zaden hebben wijduitstaande vleugels.

Verder zijn er vele soorten die niet van oorsprong hier vandaan komen zoals de zilveresdoorn, de Japanse esdoorn en de Maple Leaf. De laatste is het nationale symbool van Canada en staat ook op de vlag van het land.

==Toepassingen==
===Sap===
[[Bestand:Esdoorn.jpg|thumb|300px|right]]
Bijna alle soorten hebben in het voorjaar door de hoge worteldruk een sterke sapstroom. Het sap heeft een hoog suikergehalte. Uit een liter sap kan ongeveer 25 gram suiker worden verkregen. Tap van half februari tot begin mei de boom af, omdat de sapstroom van de boom dan het sterkst is. Dit houdt aan zolang de temperatuur schommelt tussen vriezen en dooien, variërend van 1 week tot maximaal 6 weken. Kerf de esdoorn in of boor een gat in de boom tot een diepte van 5 cm en met een doorsnee van 1 cm. Plaats een stok in of onder het gaatje waar het vocht langs kan lopen in een pot of container. Afhankelijk van de dikte en sterkte van de boom worden maximaal drie tappunten ingebracht. Er kan worden getapt totdat het steeds donkerder wordt, omdat er steeds meer andere organische stoffen met de sapstroom meegaan. Het sap kan zo gedronken worden of door het in te koken tot een siroop worden geconcentreerd. 40 liter vers esdoornsap levert 1 liter siroop op. De siroop wordt gebruikt als basis voor limonade en als een smaakversterker bij verschillende soorten voedsel. Zoals op crêpes en pannenkoeken erg populair in Canada en Noord Amerika. (Maple syrup)

===Binnen schors===
De dunne binnenschors van de esdoorn is eetbaar. Je kan deze drogen en tot meel vermalen en gebruiken als glutenvrij meel. Ook kan van de gedroogde binnenschors een thee worden getrokken als hoestdrank en om diarree te bestrijden.

===Bladeren===
Wikkel voedsel in de bladeren, zodat tijdens het bakken een zoete smaak wordt afgegeven. Om voedsel, zoals appels en knolgewassen, voor een lange tijd te bewaren kunnen ze met bladeren worden ingepakt. Van de gedroogde bladeren kan thee gemaakt worden.

===Zaden===
De zaden kunnen met groenten worden meegekookt, in een theemelange gedaan worden en van de schil ontdaan, vers worden gegeten. Geroosterde zaden kunnen als snack gegeten worden en door salades worden gemengd.

===Overige toepassingen===
Het hout is hard, zwaar, elastisch en toch makkelijk te bewerken. Het hout van de esdoorn brandt goed, maar snel. Daarnaast kan van het hout goede houtskool worden gemaakt. Het is niet geschikt voor het aanmaken van een vuur. De as kan worden gebruikt bij het maken van zeep.

*Binnenbast
'''Verzamelen: hele jaar door'''

*Sap
'''Verzamelen: februari-april'''

*Zaden
'''Verzamelen: juli-oktober'''

[[Categorie:Hele jaar]]

[[Categorie:Februari]]
[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]

[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]

Esdoorn

2021-02-21T20:00:21Z

Ctamminga:

[[Bestand:Esdoornbladeren.jpg|thumb|300px|right]]De gewone esdoorn (''Acer pseudoplatanus'') is de meest voorkomende esdoorn en komt overal in Europa voor. Deze boom wordt tot 35 m hoog met een brede kroon. Hij heeft stevige twijgen die dikke tegenoverstaande knoppen met bleekgroene knopschubben dragen. De bladeren zijn 5-lobbig en handnervig, bovenaan donkergroen, onderaan blauw-groen tot grijsrood. De toegespitste lobben zijn ongelijk gekarteld. De bloemen zijn geel-groen en ontstaan in hangende, samengestelde trossen. In één tros kunnen mannelijke, vrouwelijke en steriele bloemen voorkomen. De bladeren verschijnen iets voor de bloemen. De vleugels van de vruchten vormen een scherpe tot een rechte hoek, smaller aan de basis. Deze vruchten ontkiemen de volgende lente. De gewone esdoorn heeft graag een diepe frisse grond, maar groeit ook op arme slechte grond.

De Esdoorn is lid van de Sapindaceae (Zeepboomfamilie)

==Weetjes==
In Nederland staan verschillende soorten esdoorns.

De gewone esdoorn, die hierboven besproken is,

De Noorse esdoorn (''Acer platanoides'') is iets minder algemeen. De bloemen van deze boom zijn eenslachtig en staan meer in een scherm. De vruchten hebben twee vleugels die in elkaars verlengde staan.

De Spaanse aak of veldesdoorn (''Acer campestre'') heeft kleiner blad dan de twee hierboven. Het blad is gespleten in drie tot vijf slippen. De bloemen zijn tweeslachtig en de zaden hebben wijduitstaande vleugels.

Verder zijn er vele soorten die niet van oorsprong hier vandaan komen zoals de zilveresdoorn, de Japanse esdoorn en de Maple Leaf. De laatste is het nationale symbool van Canada en staat ook op de vlag van het land.

==Toepassingen==
===Sap===
[[Bestand:Esdoorn.jpg|thumb|300px|right]]
Bijna alle soorten hebben in het voorjaar door de hoge worteldruk een sterke sapstroom. Het sap heeft een hoog suikergehalte. Uit een liter sap kan ongeveer 25 gram suiker worden verkregen. Tap van half februari tot begin mei de boom af, omdat de sapstroom van de boom dan het sterkst is. Dit houdt aan zolang de temperatuur schommelt tussen vriezen en dooien, variërend van 1 week tot maximaal 6 weken. Kerf de esdoorn in of boor een gat in de boom tot een diepte van 5 cm en met een doorsnee van 1 cm. Plaats een stok in of onder het gaatje waar het vocht langs kan lopen in een pot of container. Afhankelijk van de dikte en sterkte van de boom worden maximaal drie tappunten ingebracht. Er kan worden getapt totdat het steeds donkerder wordt, omdat er steeds meer andere organische stoffen met de sapstroom meegaan. Het sap kan zo gedronken worden of door het in te koken tot een siroop worden geconcentreerd. 40 liter vers esdoornsap levert 1 liter siroop op. De siroop wordt gebruikt als basis voor limonade en als een smaakversterker bij verschillende soorten voedsel. Zoals op crêpes en pannenkoeken erg populair in Canada en Noord Amerika. (Maple syrup)

===Binnen schors===
De dunne binnenschors van de esdoorn is eetbaar. Je kan deze drogen en tot meel vermalen en gebruiken als glutenvrij meel. Ook kan van de gedroogde binnenschors een thee worden getrokken als hoestdrank en om diarree te bestrijden.

===Bladeren===
Wikkel voedsel in de bladeren, zodat tijdens het bakken een zoete smaak wordt afgegeven. Om voedsel, zoals appels en knolgewassen, voor een lange tijd te bewaren kunnen ze met bladeren worden ingepakt. Van de gedroogde bladeren kan thee gemaakt worden.

===Zaden===
De zaden kunnen met groenten worden meegekookt, in een theemelange gedaan worden en van de schil ontdaan, vers worden gegeten. Geroosterde zaden kunnen als snack gegeten worden en door salades worden gemengd.

===Overige toepassingen===
Het hout is hard, zwaar, elastisch en toch makkelijk te bewerken. Het hout van de esdoorn brandt goed, maar snel. Daarnaast kan van het hout goede houtskool worden gemaakt. Het is niet geschikt voor het aanmaken van een vuur. De as kan worden gebruikt bij het maken van zeep.

*Binnenbast
'''Verzamelen: hele jaar door'''

*Sap
'''Verzamelen: februari-april'''

*Zaden
'''Verzamelen: juli-oktober'''

[[Categorie:Hele jaar]]

[[Categorie:Februari]]
[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]

[[Categorie:Juli]]
[[Categorie:Augustus]]
[[Categorie:September]]
[[Categorie:Oktober]]

Zuring

2021-02-20T10:48:55Z

Ctamminga:

[[Bestand:Veldzuring.jpg|thumb|300px|Veldzuring]]

==Zuringsoorten==
Het geslacht Rumex omvat in Nederland 13 soorten. Deze worden niet allemaal gebruikt omdat sommige soorten te ruige bladeren hebben. De [[Bestand:Schapenzuring.jpg|thumb|300px|right|Schapenzuring]]aantrekkelijkste soorten zijn schapenzuring (R. acetosella), krulzuring (R. crispus), geoorde zuring (R.thryrsiflorus), [[veldzuring ]](R.acetosa) en paardenzuring (R.aquaticus). De tuinzuring (R.rugosus) komt verwilderd voor evenals de spinaziezuring (R.patientia).

==Kenmerken en voorkomen==
Zuring behoort tot de familie van de duizendknopen. Alle planten uit deze familie zijn te herkennen aan het vliezige tuitje rondom de stengel dat bij ieder blad als een soort steunblaadje dient.
De meeste soorten zijn met ondergrondse knoppen overblijvend. De bloemen zijn niet erg opvallend met hun groene bloembekleedsels die soms rood kunnen aanlopen. Deze bloemdekbladeren groeien na de bloei uit tot vruchtkleppen waarin de nootjes verstopt zijn. Veel soorten zijn tweehuizig. Ze hebben dus aparte planten met vrouwelijke en mannelijke bloemen.
De bloemen worden bij hun bestuiving geholpen door de wind. De verspreiding van de vruchten kan bevorderd worden door de wind omdat de vruchtkleppen brede vleugels hebben. Bij sommige soorten zijn er haakjes die aan de vacht van dieren blijven klitten of met lucht gevulde knobbels zodat ze op het water blijven drijven.
De meeste soorten zijn zeer algemeen, behalve de paardenzuring die enkele tientallen jaren geleden uit ons land is verdwenen. De geoorde zuring komt alleen langs de grote rivieren en op spoordijken voor. De schapenzuring prefereert schrale grond. De overige soorten houden veel meer van voedselrijke bodems of staan in graslanden.

==Gebruikstoepassingen==
Zuring bevat oxaalzuur waardoor de groente niet te vaak en te veel gegeten moet worden. Het zuur onttrekt calcium aan het lichaam waardoor de botten verzwakken. Vroeger was het groen van de jonge bladeren na een lange winter een belangrijke bron van vitamine C. De jonge bladeren kan men met ander groen verwerken in een fris zure salade of in een lentesoep. Bladeren kunnen gedroogd bewaard worden voor later gebruik. Tuinzuring verwant met de geoorde zuring en spinaziezuring verwant aan de krulzuring zijn ouderwetse groentes. Net als bij spinazie kan je het stoven en er dan een gekookt eitje bij doen om het oxaalzuur een beetje te neutraliseren.

==Leuke weetjes==
[[Bestand:Krulzuring.jpg|thumb|300px|right|Krulzuring]]
• De zaden van de veldzuring werden als antiwormmiddel gebruikt. Overgiet daarvoor een handvol met kokend water.

• De vruchten van zuring zijn een belangrijke voedselbron voor vogels als de kneu en ringmus.

• Het sap van zuring kan gebruikt worden om melk te stremmen.

• Als je een blad van schapenzuring bekijkt, dan ziet dat eruit als de kop van een schaap van boven af gezien. Vandaar de naam schapenzuring.

==Recepten ==

Een traditionele toepassing van veldzuring (ook wel zurkel genoemd in het Vlaams/Zeeuws)
 

===Paling in 't groen===
''voor 4 personen''

'''Ingrediënten:'''

* 1 kg paling
* 3 sjalotjes
* 2 glazen witte wijn
* 200 gram zuring
* 200 gram [[zevenblad]] (of spinazie)
* 200 gram kervel
[[Bestand:Paardenzuring.jpg|thumb|300px|right|Paardenzuring]]* 100 gram [[waterkers]]
* 1 laurierblad
* 1 takje verse tijm
* 2 blaadjes salie
* 1 knoflookteen
* boter
* peper & zout

Was de zuring samen met de andere bladgroenten en snij ze fijn. Snipper de sjalotjes en zet ze in een pan met ruim boter aan. Snij de paling in moten en bak deze in de boter met sjalotjes. Blus de sjalotjes en paling met witte wijn en voeg de gesneden bladgroenten toe. Hak de knoflookteen fijn en voeg toe, samen met het laurierblad, de tijm en salie. Laat het geheel 10-15 minuten stoven (tot de paling beetgaar is) en breng op smaak met peper en zout.

===Recept Robin Harford===
Robin Harford heeft een heerlijk recept voor een vegetarische soep met zuring, waterkers, venkel, gember en geelwortel. Vervang dan wel de kippenbouillon door een groentebouillon. [https://www.eatweeds.co.uk/sorrel-watercress-and-fennel-soup zuring-, waterkers- en venkelsoep]

[[Categorie:Februari]]
[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]

Zuring

2021-02-20T10:48:32Z

Ctamminga:

Zuring

2021-02-19T18:23:17Z

Ctamminga:

[[Bestand:Veldzuring.jpg|thumb|300px|Veldzuring]]

==Zuringsoorten==
Het geslacht Rumex omvat in Nederland 13 soorten. Deze worden niet allemaal gebruikt omdat sommige soorten te ruige bladeren hebben. De aantrekkelijkste soorten zijn schapenzuring (R. acetosella), krulzuring (R. crispus), geoorde zuring (R.thryrsiflorus), [[veldzuring ]](R.acetosa) en paardenzuring (R.aquaticus). De tuinzuring (R.rugosus) komt verwilderd voor evenals de spinaziezuring (R.patientia).

==Kenmerken en voorkomen==
Zuring behoort tot de familie van de duizendknopen. Alle planten uit deze familie zijn te herkennen aan het vliezige tuitje rondom de stengel dat bij ieder blad als een soort steunblaadje dient.
De meeste soorten zijn met ondergrondse knoppen overblijvend. De bloemen zijn niet erg opvallend met hun groene bloembekleedsels die soms rood kunnen aanlopen. Deze bloemdekbladeren groeien na de bloei uit tot vruchtkleppen waarin de nootjes verstopt zijn. Veel soorten zijn tweehuizig. Ze hebben dus aparte planten met vrouwelijke en mannelijke bloemen.
De bloemen worden bij hun bestuiving geholpen door de wind. De verspreiding van de vruchten kan bevorderd worden door de wind omdat de vruchtkleppen brede vleugels hebben. Bij sommige soorten zijn er haakjes die aan de vacht van dieren blijven klitten of met lucht gevulde knobbels zodat ze op het water blijven drijven.
De meeste soorten zijn zeer algemeen, behalve de paardenzuring die enkele tientallen jaren geleden uit ons land is verdwenen. De geoorde zuring komt alleen langs de grote rivieren en op spoordijken voor. De schapenzuring prefereert schrale grond. De overige soorten houden veel meer van voedselrijke bodems of staan in graslanden.

==Gebruikstoepassingen==
Zuring bevat oxaalzuur waardoor de groente niet te vaak en te veel gegeten moet worden. Het zuur onttrekt calcium aan het lichaam waardoor de botten verzwakken. Vroeger was het groen van de jonge bladeren na een lange winter een belangrijke bron van vitamine C. De jonge bladeren kan men met ander groen verwerken in een fris zure salade of in een lentesoep. Bladeren kunnen gedroogd bewaard worden voor later gebruik. Tuinzuring verwant met de geoorde zuring en spinaziezuring verwant aan de krulzuring zijn ouderwetse groentes. Net als bij spinazie kan je het stoven en er dan een gekookt eitje bij doen om het oxaalzuur een beetje te neutraliseren.

==Leuke weetjes==

• De zaden van de veldzuring werden als antiwormmiddel gebruikt. Overgiet daarvoor een handvol met kokend water.

• De vruchten van zuring zijn een belangrijke voedselbron voor vogels als de kneu en ringmus.

• Het sap van zuring kan gebruikt worden om melk te stremmen.

==Recepten ==

Een traditionele toepassing van veldzuring (ook wel zurkel genoemd in het vlaams/zeeuws)
 

===Paling in 't groen===
''voor 4 personen''

'''Ingrediënten:'''

* 1 kg paling
* 3 sjalotjes
* 2 glazen witte wijn
* 200 gram zuring
* 200 gram [[zevenblad]] (of spinazie)
* 200 gram kervel
* 100 gram [[waterkers]]
* 1 laurierblad
* 1 takje verse thijm
* 2 blaadjes salie
* 1 knoflookteen
* boter
* peper & zout

Was de zuring samen met de andere bladgroenten en snij ze fijn. Snipper de sjalotjes en zet ze in een pan met ruim boter aan. Snij de paling in moten en bak deze in de boter met sjalotjes. Blus de sjalotjes en paling met witte wijn en voeg de gesneden bladgroenten toe. Hak de knoflookteen fijn en voeg toe, samen met het laurierblad, de thijm en salie. Laat het geheel 10-15 minuten stoven (tot de paling beetgaar is) en breng op smaak met peper en zout.

===Recept Robin Harford===
Robin Harford heeft een heerlijk recept voor een vegetarische soep met zuring, waterkers, venkel, gember en geelwortel. Vervang dan wel de kippenbouillon door een groentebouillon. [https://www.eatweeds.co.uk/sorrel-watercress-and-fennel-soup zuring-, waterkers- en venkelsoep]

[[Categorie:Februari]]
[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]
[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]

Klein hoefblad

2021-02-17T16:43:36Z

Ctamminga:

[[Bestand:Klein hoefblad.jpg|thumb|400px]]Het klein hoefblad (Tussilago farfara) is een circa 30 cm hoge vaste plant. Elke stengel draagt een bloemhoofdje met een doorsnee van 2-3 cm. De bladeren van deze plant verschijnen pas na de bloei. Tijdens de bloei zijn de bladeren beperkt tot korte, groene of rode schubjes langs de stengel. Na de bloei ontwikkelen deze zich tot hartvormig of ronde en getande bladeren en staan in een rozetvormige krans rond de steel. De bladeren zijn aan de onderkant viltig behaard. Van een afstandje ziet het klein hoefblad er uit als een paardenbloem, maar aan de typerende steel is hij goed te herkennen.

De bloeitijd begint gewoonlijk in maart en april, maar bij gunstig weer al in februari. De favoriete grond van het klein hoefblad bestaat uit leemachtige grond.

==Toxiciteit==
Het klein hoefblad werd vroeger veel gebruikt als (effectief) middel tegen hoesten en verkoudheid. De plant bevat echter pyrrolizidine alkaloïden, wat betekent dat hij kankerverwekkend is. Deze stof wordt opgeslagen in de lever en kan bij langdurig gebruik uiteindelijk leverkanker of andere leveraandoeningen veroorzaken.

==Leuke weetjes==
Groot hoefblad (Petasites hybridus) is geen directe verwant van klein hoefblad maar heeft veel overeenkomsten. Groot hoefblad bloeit ook heel vroeg in het voorjaar en ook bij deze soort verschijnen de bloemen voor de bladeren. Bij groot hoefblad worden de bladeren doorgaans nog veel groter dan die van klein hoefblad.
[[Bestand:Klein hoefblad_blad.JPG|thumb|400px|right|Blad van klein hoefblad]]
[[Bestand:Groot hoefblad.JPG|thumb|400px|left|Blad van groot hoefblad]]
De bladeren van beide soorten lijken veel op elkaar. Door de verschillende nervatuur zijn ze te onderscheiden: bij klein hoefblad lopen de nerven meteen uiteen vanuit het punt waar de bladschijf aan de stengel zit. De nerven van groot hoefblad lopen eerst rood gekleurd een stukje langs de bladrand voordat ze zich als vingers uitspreiden.

Verschillen zijn er ook: de bloemen lijken helemaal niet op elkaar. Groot hoefblad heeft paars-roze bloemen en is tweehuizig, heeft dus de mannetjes en de vrouwtjes op aparte bloemen. De bloemen van klein hoefblad zijn tweeslachtig en geel.

Op sommige plekken aan de waterkant verschijnen in het voorjaar: wit hoefblad (Petasites albus), een stinsenplant en Japans hoefblad (Petasites japonicus). Ze hebben witte bloemen. Bij alle petasites-soorten zijn de wortels en de bladeren licht giftig.

==Toepassingen==
===Bloemen===
De bloemknoppen en de jonge bloemen kunnen rauw of gekookt gegeten worden. Door hun anijsachtige smaak geven ze een typische aromatische smaak aan salades. Ook kan er siroop of gelei van gemaakt worden.

'''Verzamelen: maart-april'''

===Bladeren===
De jonge bladeren kunnen aan salades of soepen worden toegevoegd of als groenten worden gekookt. De bladeren hebben een bittere smaak tenzij zij na het koken worden afgespoeld. Van zowel verse als gedroogde bladeren en bloemen kan een aromatische thee worden gezet.

'''Verzamelen: mei-juni'''

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]

[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]

Klein hoefblad

2021-02-17T16:41:54Z

Ctamminga:

[[Bestand:Klein hoefblad.jpg|thumb|400px]]Het klein hoefblad (Tussilago farfara) is een circa 30 cm hoge vaste plant. Elke stengel draagt een bloemhoofdje met een doorsnee van 2-3 cm. De bladeren van deze plant verschijnen pas na de bloei. Tijdens de bloei zijn de bladeren beperkt tot korte, groene of rode schubjes langs de stengel. Na de bloei ontwikkelen deze zich tot hartvormig of ronde en getande bladeren en staan in een rozetvormige krans rond de steel. De bladeren zijn aan de onderkant viltig behaard. Van een afstandje ziet het klein hoefblad er uit als een paardenbloem, maar aan de typerende steel is hij goed te herkennen.

De bloeitijd begint gewoonlijk in maart en april, maar bij gunstig weer al in februari. De favoriete grond van het klein hoefblad bestaat uit leemachtige grond.

==Toxiciteit==
Het klein hoefblad werd vroeger veel gebruikt als (effectief) middel tegen hoesten en verkoudheid. De plant bevat echter pyrrolizidine alkaloïden, wat betekent dat hij kankerverwekkend is. Deze stof wordt opgeslagen in de lever en kan bij langdurig gebruik uiteindelijk leverkanker of andere leveraandoeningen veroorzaken.

==Leuke weetjes==
Groot hoefblad (Petasites hybridus) is geen directe verwant van klein hoefblad maar heeft veel overeenkomsten. Groot hoefblad bloeit ook heel vroeg in het voorjaar en ook bij deze soort verschijnen de bloemen voor de bladeren. Bij groot hoefblad worden de bladeren doorgaans nog veel groter dan die van klein hoefblad.
[[Bestand:Klein hoefblad_blad.JPG|thumb|400px|right|Blad van klein hoefblad]]
[[Bestand:Groot hoefblad.JPG|thumb|400px|left|Blad van groot hoefblad]]
De bladeren van beide soorten lijken veel op elkaar. Door de verschillende nervatuur zijn ze te onderscheiden: bij klein hoefblad lopen de nerven meteen uiteen vanuit het punt waar de bladschijf aan de stengel zit. De nerven van groot hoefblad lopen eerst rood gekleurd een stukje langs de bladrand voordat ze zich als vingers uitspreiden.

Verschillen zijn er ook: de bloemen lijken helemaal niet op elkaar. Groot hoefblad heeft paars-roze bloemen en is tweehuizig, heeft dus de mannetjes en de vrouwtjes op aparte bloemen. De bloemen van klein hoefblad zijn tweeslachtig en geel.

Op sommige plekken aan de waterkant verschijnen in het voorjaar: wit hoefblad (Petasites albus), een stinsenplant en Japans hoefblad (Petasites japonicus). Bij beide zijn de wortels en de bladeren licht giftig. De bloemen zijn wit.

==Toepassingen==
===Bloemen===
De bloemknoppen en de jonge bloemen kunnen rauw of gekookt gegeten worden. Door hun anijsachtige smaak geven ze een typische aromatische smaak aan salades. Ook kan er siroop of gelei van gemaakt worden.

'''Verzamelen: maart-april'''

===Bladeren===
De jonge bladeren kunnen aan salades of soepen worden toegevoegd of als groenten worden gekookt. De bladeren hebben een bittere smaak tenzij zij na het koken worden afgespoeld. Van zowel verse als gedroogde bladeren en bloemen kan een aromatische thee worden gezet.

'''Verzamelen: mei-juni'''

[[Categorie:Maart]]
[[Categorie:April]]

[[Categorie:Mei]]
[[Categorie:Juni]]